“Tín ngưỡng thờ trời đất và tổ tiên của người Việt Nam: Truyền thống và đương đại”

Tham dự Hội thảo gồm các nhà nghiên cứu văn hoá, nhà dân tộc học, di sản học, những người quan tâm đến văn hoá tín ngưỡng, phóng viên báo chí Trung ương và Hà Nội.

Toàn cảnh Hội thảo

Phát biểu Báo cáo đề dẫn Hội thảo, PGS.TS Nguyễn Thị Yên - Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Bảo tồn văn hoá tín ngưỡng Việt Nam khẳng định, thờ Trời Đất và Tổ tiên là hai hình thức tín ngưỡng cơ bản cấu thành nên đời sống tâm linh của người Việt. Trải qua thời gian, tuy chịu sự tác động của nhiều yếu tố thuộc về lịch sử, chính trị và giao lưu, tiếp biến văn hoá nhưng tín ngưỡng thờ Trời Đất và Tổ tiên vẫn luôn được gìn giữ với những biểu hiện đa dạng trong đời sống tinh thần của các tộc người Việt Nam, góp phần định hình bản sắc văn hoá của người Việt Nam.

PGS.TS Nguyễn Thị Yên phát biểu tại Hội thảo

Với sự góp mặt của nhiều tham luận chuyên sâu, Hội thảo không chỉ dừng lại ở việc hệ thống hoá tư liệu mà còn đề xuất những hướng tiếp cận lý thuyết mới mẻ, phản ánh hơi thở của đời sống đương đại, thảo luận về những vấn đề đương đại, đề xuất việc bảo tồn và phát huy tín ngưỡng thờ Trời Đất và Tổ tiên, đóng góp cho công cuộc xây dựng con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới, tập trung vào 3 nhóm nội dung: Các vấn đề lý luận; Tín ngưỡng thờ Trời Đất, tổ tiên của người Việt; Thờ cúng Trời Đất và Tổ tiên của các tộc người thiểu số. 

PGS.TS Nguyễn Thị Yên đưa ra lý luận về sự “thống nhất trong đa dạng” dựa trên cấu trúc vũ trụ ba tầng, coi đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” là sợi chỉ đỏ kết nối 54 dân tộc. Cùng với đó tập trung phân tích Tín ngưỡng thờ Mẫu tứ phủ như một biểu tượng cho tính thống nhất trong đa dạng tín ngưỡng thờ Trời đất, Tổ tiên của người Việt.

PGS.TS Phạm Lan Oanh - Viện Văn hoá, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam mang đến góc nhìn mới qua khái niệm “Hệ thống thiêng phi độc tôn”, giải mã cơ chế “nén vũ trụ” ngay tại bàn thờ gia tiên - nơi con người đóng vai trò là trục liên kết linh thiêng giữa Trời và Đất.

TS Nguyễn Xuân Diện phát biểu tại Hội thảo

TS Nguyễn Xuân Diện - Viện Nghiên cứu Hán Nôm (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) mang đến những tư liệu quý về Tổ nghề Ca trù, khẳng định vai trò của tín ngưỡng trong việc bảo vệ các di sản văn hoá và nghệ thuật đỉnh cao.

TS Nguyễn Ngọc Mai - Viện Dân tộc học và Tôn giáo học (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) khẳng định, thờ cúng tổ tiên ở Việt Nam và một số nước trong khu vực dù có cách thức hay quy mô khác nhau… nhưng là một nghi lễ tôn giáo quan trọng trong gia đình, gia tộc.

TS Phạm Lan Oanh kết luận Hội thảo

Kết luận Hội thảo, TS Phạm Lan Oanh đưa ra 5 luận điểm khoa học trọng tâm: Một là, khẳng định sự thống nhất trong đa dạng của vũ trụ quan và nhân sinh quan Việt Nam, đồng thuận cao rằng cấu trúc “Vũ trụ ba tầng” (Thiên - Địa - Nhân) chính là mẫu số chung trong tâm thức của 54 dân tộc anh em. Hai là, tạo ra bước đột phá trong hệ hình lý thuyết nghiên cứu tín ngưỡng. Ba là, minh chứng cho sự mở rộng biên độ từ thờ cúng huyết thống sang tri ấn nghề nghiệp. Bốn là, làm rõ sắc thái vùng miền và năng lực tích hợp văn hóa năng động. Năm là, nhận diện tín ngưỡng dưới góc nhìn sinh thái học và giá trị đương đại. Hội thảo thống nhất khẳng định, Tín ngưỡng thờ Trời Đất và Tổ tiên là di sản tâm linh quý báu, là sợi dây gắn kết khối đại đoàn kết dân tộc...   

Bài và ảnh: Quỳnh Hương