Chương trình nghệ thuật đặc biệt “Bác Hồ - Hai tiếng thiêng liêng”: Khi nghệ thuật trở thành một phương thức sinh hoạt chính trị

BTC và nghệ sĩ chụp ảnh lưu niệm cùng khán giả tham dự chương trình tại Bảo tàng Hồ Chí Minh (Hà Nội).

Đổi mới cách thức tiếp nhận nội dung chính trị 

Đó là điểm nổi bật của chương trình. Thay vì chỉ truyền đạt bằng báo cáo, thuyết trình và văn bản, chương trình sử dụng âm nhạc, thi ca và sân khấu để đưa người xem trở lại với hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh gần gũi, giản dị nhưng có sức lay động sâu sắc. Thông qua các ca khúc về Chủ tịch Hồ Chí Minh, thi phẩm “Bác ơi” của nhà thơ Tố Hữu cùng các tiết mục sân khấu, chương trình tạo nên nhiều cung bậc cảm xúc, gợi lại hình ảnh Bác trong lịch sử đấu tranh cách mạng, trong tình cảm của đồng bào, chiến sĩ và trong ký ức của nhiều thế hệ người Việt Nam. [3], [4], [6]

Nếu âm nhạc và thi ca khơi dậy ký ức, kịch nói lại đưa hình tượng Bác đến gần hơn với đời sống con người. Kịch ngắn “Chuyện nhà chị Tín” không lựa chọn những sự kiện lớn mà tái hiện Chủ tịch Hồ Chí Minh từ những chi tiết bình dị, qua tình yêu thương và sự quan tâm của Người đối với Nhân dân, nhất là những người có hoàn cảnh khó khăn. Chính sự giản dị ấy làm cho hình tượng vị lãnh tụ trở nên gần gũi trong cách nghĩ, cách ứng xử và tình thương dành cho con người, đồng thời tạo điều kiện để người xem liên hệ những giá trị ấy với chính đời sống của mình. [4]

Giá trị của chương trình không dừng ở cảm xúc. Điều quan trọng hơn là khả năng dẫn người xem từ xúc động đến suy ngẫm, từ suy ngẫm đến tự soi, tự sửa. Kính yêu Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ là trân trọng ký ức về Người, mà còn là biết đưa những điều đã học vào cách sống, cách làm việc và cách ứng xử với đồng chí, đồng nghiệp và Nhân dân. Theo cách đó, hai tiếng “Bác Hồ” không chỉ vang lên trên sân khấu mà trở thành một câu hỏi hướng vào mỗi người: Trước công việc, tập thể và Nhân dân, hôm nay mình có thể làm điều gì tốt hơn ngày hôm qua?

Chương trình thu hút đông đảo các tầng lớp nhân dân tỉnh Thanh Hoá.

Đây chính là điểm gặp gỡ giữa sức lay động của nghệ thuật với yêu cầu “thực hành” của Chỉ thị 07-CT/TW. Nghệ thuật khơi dậy cảm xúc và nhu cầu tự soi; Chỉ thị đặt ra yêu cầu đưa sự chuyển biến trong nhận thức trở về với công việc hằng ngày, gắn với trách nhiệm nêu gương, đạo đức công vụ, phương pháp làm việc khoa học, dân chủ, gần dân, sát dân, vì dân. Vì thế, cảm xúc từ sân khấu chỉ có ý nghĩa đầy đủ khi trở thành điểm khởi đầu cho những thay đổi cụ thể trong trách nhiệm, phương pháp làm việc và thái độ phục vụ Nhân dân. [1]

Một điểm đáng chú ý khác là sự thay đổi vị thế của người tham dự. Trong phương thức truyền đạt một chiều, người dự chủ yếu tiếp nhận thông tin; với nghệ thuật, khoảng cách đó được rút ngắn. Người xem nghe câu chuyện, cảm nhận số phận, nhớ lại lịch sử và tự đối thoại với chính mình. Ở phần kết, khi tiếng hát “Như có Bác trong ngày vui đại thắng” vang lên, ranh giới giữa sân khấu và khán phòng được thu hẹp, tạo nên một không gian cảm xúc và ký ức chung. Người dự không còn đứng ngoài tác phẩm để quan sát, mà cùng tham gia tạo nên một không gian cảm xúc và ký ức chung. [5], [6]

Từ thực tiễn này có thể thấy, đổi mới sinh hoạt chính trị không đồng nghĩa với làm nhẹ tính chính trị hay “nghệ thuật hóa” thay cho nghiên cứu, học tập văn kiện. Giá trị của cách làm nằm ở việc mở thêm một con đường để nội dung chính trị đến với con người: Từ cảm xúc đánh thức nhận thức, từ nhận thức khơi dậy trách nhiệm và từ trách nhiệm thúc đẩy hành động. Báo Điện tử Chính phủ và các cơ quan báo chí khi phản ánh chương trình cũng nhấn mạnh khả năng đưa việc học tập, thực hành theo Bác đến gần hơn với đời sống bằng hình thức sinh động, dễ tiếp nhận. Điều đáng lưu ý, do đó, không chỉ là một buổi diễn thành công, mà là khả năng biến trải nghiệm nghệ thuật thành một mắt xích trong quá trình giáo dục chính trị và tự giáo dục. [3], [4]

Để di sản Hồ Chí Minh trở thành giá trị sống trong đời sống đương đại

Từ Chương trình nghệ thuật đặc biệt “Bác Hồ - Hai tiếng thiêng liêng”, vấn đề cần quan tâm rộng hơn là làm thế nào để những giá trị Hồ Chí Minh không chỉ được ghi nhớ mà còn được tiếp nhận, thực hành và chuyển hóa thành hành động. Đây cũng là tinh thần cốt lõi của Chỉ thị 07-CT/TW khi xác định học tập, thực hành theo Bác là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên; yêu cầu đổi mới nội dung, phương thức tuyên truyền, giáo dục; phát huy vai trò của báo chí, xuất bản, văn học, nghệ thuật và lấy kết quả thực tế làm thước đo. [1]

Trước hết, đổi mới phương thức phải xuất phát từ đối tượng và mục tiêu giáo dục cụ thể. Giá trị cốt lõi về tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh là thống nhất, nhưng cách lựa chọn câu chuyện, tác phẩm và tổ chức tiếp nhận cần phù hợp với từng môi trường. Với cán bộ, công chức, trọng tâm có thể là trách nhiệm công vụ, kỷ luật, tinh thần đổi mới và thái độ phục vụ Nhân dân; với lực lượng vũ trang là ý thức tổ chức kỷ luật, lòng trung thành và tinh thần phụng sự Tổ quốc, Nhân dân; với học sinh, sinh viên là lý tưởng sống, trách nhiệm học tập và khát vọng cống hiến; với cộng đồng dân cư là tình nghĩa, đoàn kết và trách nhiệm xã hội. Cách tổ chức sinh hoạt chỉ thực sự hiệu quả khi gắn nội dung học tập với nhiệm vụ và vấn đề cụ thể của từng cơ quan, đơn vị, địa phương.

Thứ hai, không nên để cảm xúc trở thành điểm kết thúc của sinh hoạt chính trị mà sau đó cần phải xác định được một số việc cụ thể, có khả năng thực hiện và kiểm chứng bằng kết quả. Một chương trình nghệ thuật có thể gây xúc động, nhưng xúc động chưa đồng nghĩa với chuyển biến. Sau trải nghiệm nghệ thuật cần có hình thức phù hợp để mỗi tập thể, cá nhân liên hệ với công việc của mình: Điều gì trong câu chuyện về Bác khiến mình suy nghĩ; cách làm nào cần thay đổi; việc gì có thể bắt đầu ngay từ vị trí công tác hiện tại. Quá trình này không nhất thiết tạo thêm những bản đăng ký dài hay thủ tục hành chính mới. Điều quan trọng là xác định được một số việc cụ thể, có khả năng thực hiện và kiểm chứng bằng kết quả.

Cách tiếp cận ấy phù hợp với yêu cầu của Chỉ thị 07-CT/TW về lấy sản phẩm, chất lượng, hiệu quả công việc và sự hài lòng của Nhân dân, doanh nghiệp làm thước đo; đồng thời chuyển mạnh trọng tâm kiểm tra, giám sát từ việc xây dựng kế hoạch, đăng ký sang kiểm tra, giám sát kết quả thực hiện nhiệm vụ và những chuyển biến thực tế trong đạo đức công vụ, tinh thần trách nhiệm. Vì vậy, tiêu chí đánh giá một cuộc sinh hoạt không nên chỉ dừng ở số người tham dự, mức độ trang trọng hay cảm xúc tạo ra tại thời điểm tổ chức, mà cần quan tâm đến những thay đổi tiếp nối trong công việc và đời sống. [1]

Thứ ba, đổi mới hình thức cũng phải đi cùng sự chuẩn xác về tư liệu và chiều sâu thẩm mỹ. Chủ tịch Hồ Chí Minh là nhân vật lịch sử, đồng thời là biểu tượng đặc biệt trong đời sống tinh thần của dân tộc. Sáng tạo nghệ thuật về Người cần có không gian cho cảm xúc, nhưng không thể tách rời sự thật lịch sử. Cần tránh cả sân khấu hóa quá mức lẫn minh họa đơn giản, một chiều. Những câu chuyện đời thường về Bác có sức lay động chính bởi sự giản dị và chân thực; càng hướng tới công chúng rộng rãi, tác phẩm càng cần nền tảng tư liệu đáng tin cậy để hình tượng Hồ Chí Minh hiện lên chân thực, nhân văn và thuyết phục. Điều đó đòi hỏi cần tăng cường phối hợp giữa nhà nghiên cứu, bảo tàng, cơ quan lưu trữ, nghệ sĩ, thiết chế văn hóa và tổ chức đảng. Người làm nghệ thuật cần tư liệu để sáng tạo đúng; người làm nghiên cứu cần những ngôn ngữ biểu đạt phù hợp để kết quả nghiên cứu đến với công chúng; còn cơ quan, đơn vị cần xác định rõ mục tiêu giáo dục để chương trình gắn với yêu cầu thực tiễn. Sự phối hợp chặt chẽ giữa các chủ thể sẽ giúp bảo đảm sự thống nhất giữa tính chân thực lịch sử, chiều sâu tư tưởng và giá trị thẩm mỹ.

Thứ tư, tiếp tục mở rộng không gian tiếp nhận Chương trình “Bác Hồ - Hai tiếng thiêng liêng”. Chương trình đã được biểu diễn tại Cao Bằng, Phú Thọ, Hà Tĩnh, Thanh Hóa, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Trường Đại học Thăng Long, Bảo tàng Hồ Chí Minh và nhiều địa phương của Hà Nội… Việc dịch chuyển giữa địa phương, cơ quan nghiên cứu, trường học và thiết chế văn hóa cho thấy cùng một hạt nhân giá trị có thể được tổ chức theo những bối cảnh khác nhau. Đây là cơ sở để hình thành các không gian thực hành và lan tỏa di sản Hồ Chí Minh đa dạng hơn, trong đó nhà hát, bảo tàng, trường học, thư viện, trung tâm văn hóa, khu di tích và không gian cộng đồng có thể bổ trợ cho nhau. [3], [4], [5], [6]

Chương trình nghệ thuật đặc biệt “Bác Hồ - Hai tiếng thiêng liêng” được công diễn đêm đầu tiên tại Khu Di tích quốc gia đặc biệt Pác Bó, tỉnh Cao Bằng ngày 17/5/2026. Trong ảnh: Khán giả và nghệ sĩ cùng đốt lửa trại Nối vòng tay lớn sau buổi biểu diễn.

Công nghệ số cũng mở rộng khả năng kéo dài đời sống của những giá trị được khơi dậy trên sân khấu. Chỉ thị 07-CT/TW yêu cầu ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong xây dựng hệ thống dữ liệu, học liệu số về học tập, thực hành theo Bác, phù hợp với từng đối tượng và địa bàn. Trên cơ sở đó, các trích đoạn nghệ thuật có giá trị, tư liệu lịch sử đi kèm, câu chuyện về Bác và nội dung trao đổi sau chương trình có thể được phát triển thành sản phẩm số. Tuy nhiên, hiệu quả chuyển đổi số không nên chỉ đo bằng lượt xem hay tốc độ lan truyền; quan trọng hơn là giúp công chúng tiếp cận sâu hơn với nguồn tư liệu chính thống và nhận ra những giá trị có thể thực hành trong đời sống. [1]

Được biết, Ban Tổ chức dự kiến tiếp tục triển khai chương trình ở nhiều nơi khác nữa, đây chính là điều kiện để cách làm này được kiểm nghiệm trong thực tiễn. Tuy nhiên, nhân rộng không nên chỉ được hiểu là tăng số lượng buổi diễn. Điều cần nhân rộng trước hết là tinh thần đổi mới phương thức: Từ truyền đạt một chiều sang tăng sự tham gia; từ nội dung chung sang gắn với đối tượng cụ thể; từ tiếp nhận sang tự soi; từ xúc động sang hành động; từ đánh giá bằng số lượng sang đánh giá bằng chuyển biến. [3]

Tuy nhiên, cũng cần nhận thức rõ giới hạn của nghệ thuật. Nghệ thuật có thể khơi nguồn cảm xúc và đặt ra câu hỏi về trách nhiệm, nhưng không thể tự mình hoàn thành quá trình thực hành. Một sân khấu dù hấp dẫn đến đâu cũng không thay thế trách nhiệm của tổ chức đảng, cơ quan, đơn vị và mỗi cán bộ, đảng viên. Giá trị của nghệ thuật nằm ở việc bổ sung một con đường giàu sức lay động để nội dung chính trị, tư tưởng đến gần con người hơn; phần còn lại phải được tiếp nối bằng cơ chế tổ chức, tự rèn luyện và những việc làm hằng ngày. Từ đó có thể hình dung một chu trình gợi mở cho sinh hoạt chính trị theo tinh thần Chỉ thị 07-CT/TW: Lựa chọn đúng vấn đề; xây dựng nội dung phù hợp; tạo trải nghiệm nghệ thuật; khơi gợi trao đổi và tự soi; xác định việc làm; tổ chức thực hành; đánh giá chuyển biến. Đây không phải quy trình cứng được quy định trong Chỉ thị, mà chính là một cách vận dụng tinh thần của Chỉ thị vào thực tiễn. Khi các khâu được kết nối, nghệ thuật không còn chỉ minh họa cho cuộc sinh hoạt mà có thể tham gia thực chất vào quá trình giáo dục, tự giáo dục và chuyển hóa nhận thức thành hành động.

Khán giả tại Trường Đại học Hùng Vương (Phú Thọ) hòa mình vào không gian nghệ thuật đặc biệt.

Tài liệu tham khảo

[1] Bộ Chính trị (2026), Chỉ thị số 07-CT/TW ngày 13.7.2026 về “Đẩy mạnh học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh trong giai đoạn phát triển mới”, Báo Điện tử Chính phủ, đăng toàn văn ngày 17.7.2026.

[2] Bộ Chính trị (2016), Chỉ thị số 05-CT/TW ngày 15.5.2016 về “Đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh”, Tư liệu - Văn kiện Đảng, Cổng Thông tin điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam.

[3] Báo Điện tử Chính phủ (2026), “Đổi mới cách thức sinh hoạt chính trị qua chương trình nghệ thuật đặc biệt ‘Bác Hồ - Hai tiếng thiêng liêng’”, ngày 29.5.2026.

[4] Báo Nhân Dân (2026), “Đổi mới cách thức sinh hoạt chính trị qua chương trình nghệ thuật đặc biệt ‘Bác Hồ - Hai tiếng thiêng liêng’”, ngày 29.5.2026.

[5] Báo Điện tử Chính phủ (2026), “Chương trình nghệ thuật đặc biệt ‘Bác Hồ - Hai tiếng thiêng liêng’ đến với Đại học Thăng Long”, ngày 24.6.2026.

[6] Báo Nhân Dân (2026), “Xúc động chương trình nghệ thuật ‘Bác Hồ - Hai tiếng thiêng liêng’”, ngày 25.6.2026.

Trung tướng, PGS. TS Lê Kim Cương

Phó Giám đốc Học viện Quốc phòng (Bộ Quốc phòng)