UNESCO ghi danh thêm 2 di sản tư liệu của Việt Nam

Toàn cảnh Phiên họp lần thứ 11 của MOWCAP diễn ra tại Jakarta (Indonesia), nơi hai hồ sơ di sản tư liệu của Việt Nam được thông qua ngày 5/11/2026.

Ký ức sống động về một thời kỳ lịch sử của Phố Hiến

Di sản tư liệu “Văn bia Phố Hiến” gồm 41 văn bia chữ Hán và chữ Nôm, có niên đại từ thế kỷ XVII đến thế kỷ XX, hiện lưu giữ tại các di tích thuộc Di tích quốc gia đặc biệt Phố Hiến, tỉnh Hưng Yên.

Những văn bia này được cộng đồng gìn giữ nguyên trạng qua nhiều thế kỷ, phản ánh lịch sử phát triển của Phố Hiến, một thương cảng quốc tế từng giữ vị trí quan trọng trong hoạt động giao thương tại khu vực châu Á.

Những tấm văn bia cổ tại Phố Hiến lưu giữ tư liệu về lịch sử giao thương, văn hóa và đời sống tín ngưỡng của thương cảng quốc tế một thời.

Những tấm văn bia cổ tại Phố Hiến lưu giữ tư liệu về lịch sử giao thương, văn hóa và đời sống tín ngưỡng của thương cảng quốc tế một thời.

Hình thành từ thế kỷ XVI và đạt thời kỳ cực thịnh vào thế kỷ XVII, Phố Hiến từng là trung tâm văn hóa, thương mại lớn, thu hút thương nhân đến từ Trung Quốc, Nhật Bản, Hà Lan, Bồ Đào Nha và Anh.

Không chỉ ghi lại hoạt động giao thương, các văn bia còn phản ánh quá trình giao lưu, tiếp biến văn hóa, sự hòa hợp giữa các tôn giáo, tín ngưỡng trong cộng đồng cư dân người Việt và người nước ngoài.

Đáng chú ý, 9 tấm bia tại Văn Miếu Xích Đằng thể hiện truyền thống hiếu học của người Hưng Yên. Một số văn bia còn ghi nhận sự đóng góp của phụ nữ trong đời sống tinh thần, tín ngưỡng tại Phố Hiến.

Đây là nguồn tư liệu quan trọng phục vụ nghiên cứu lịch sử đô thị, ngoại giao văn hóa, kinh tế và giao lưu hàng hải trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Di sản tư liệu được khắc trực tiếp trên vách đá về lịch sử đấu tranh dựng nước, giữ nước của Việt Nam

Di sản tư liệu “Ma nhai trên núi Non Nước” gồm 43 bản văn khắc trực tiếp trên vách đá tại Di tích lịch sử và danh thắng quốc gia đặc biệt núi Non Nước, tỉnh Ninh Bình.

Các bản khắc có niên đại từ thế kỷ XIV đến thế kỷ XX, sử dụng chữ Hán, chữ Nôm và chữ Quốc ngữ. Nội dung gồm nhiều thể loại như ngự bút, bia ký, thơ văn, đề từ do các vị vua, quan lại, danh nhân, nhà văn hóa và nhà thơ lưu lại.

Ma nhai trên núi Non Nước (Ninh Bình) gồm 43 bản văn khắc trên vách đá, có niên đại từ thế kỷ XIV đến thế kỷ XX.

Những tác phẩm này được các nghệ nhân khắc trên đá bằng kỹ thuật điêu khắc truyền thống, mang giá trị độc bản, không thể thay thế.

Nội dung các bản ma nhai phản ánh lịch sử dựng nước, giữ nước của dân tộc, đồng thời cung cấp tư liệu về sự giao lưu và tiếp biến văn hóa ở Đông Á, đặc biệt là hiện tượng Tam giáo đồng nguyên giữa Phật giáo, Đạo giáo và Nho giáo, kết hợp với tín ngưỡng bản địa Việt Nam.

Di sản cũng góp phần làm rõ lịch sử văn học Việt Nam thời trung đại trong dòng chảy văn học chữ Hán khu vực Đông Á.

Đáng chú ý, một số bản khắc ghi nhận sự tham gia của phụ nữ trong các hoạt động xã hội, tôn giáo qua nhiều giai đoạn lịch sử, cho thấy những biểu hiện của bình đẳng giới tại Việt Nam từ thời trung đại.

Theo Ủy ban Chương trình Ký ức thế giới khu vực châu Á - Thái Bình Dương, Hồ sơ đề cử di sản tư liệu “Văn bia phố Hiến”, tỉnh Hưng Yên và “Ma nhai trên núi Non Nước, tỉnh Ninh Bình” của Việt Nam đáp ứng các tiêu chí ghi danh vào Danh mục Di sản tư liệu châu Á - Thái Bình Dương về tính xác thực, tính toàn vẹn, độc bản, có tầm quan trọng và ý nghĩa tầm khu vực, có kế hoạch bảo quản, quản lý và tiếp cận mang tính khả thi.

Với việc có thêm 02 Di sản tư liệu được Ủy ban Chương trình Ký ức thế giới của UNESCO ghi danh, đến nay Việt Nam đã có 13 di sản tư liệu được UNESCO ghi danh (gồm 04 di sản tư liệu trong Danh mục thế giới và 09 di sản tư liệu trong Danh mục khu vực châu Á- Thái Bình Dương), đóng góp tích cực vào mục tiêu đã được Bộ Chính trị đưa ra tại Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07 tháng 01 năm 2026 về phát triển di sản văn hóa Việt Nam “Phấn đấu thêm 5 di sản văn hoá được UNESCO công nhận, ghi danh” (đến năm 2030) và “10 di sản văn hóa được UNESCO công nhận, ghi danh” (đến năm 2045).

P.V