Di sản 950 năm Quốc Tử Giám và những giá trị cần tiếp nối

Quang cảnh Hội thảo “950 năm Quốc Tử Giám: Di sản đạo học, hiền tài và khát vọng phát triển đất nước”.

Các đồng chí Ủy viên Bộ Chính trị: Đoàn Minh Huấn, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; Trần Đức Thắng, Bí thư Thành ủy, Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội TP Hà Nội dự hội thảo.

Phát biểu chào mừng tại hội thảo, Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng nhấn mạnh: Hội thảo là sự kiện có ý nghĩa quan trọng nhằm nhìn lại một chặng đường lịch sử gần một thiên niên kỷ của Quốc Tử Giám, nhận diện sâu sắc hơn những giá trị của di sản đạo học, vị trí của Quốc Tử Giám trong tiến trình phát triển Quốc học Việt Nam. Từ đó, suy ngẫm về trách nhiệm kế thừa, phát huy truyền thống hiếu học, trọng dụng hiền tài trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước hiện nay.

Ông Trần Đức Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Hà Nội phát biểu khai mạc hội thảo.

Phát biểu đề dẫn tại hội thảo, đồng chí Đoàn Minh Huấn, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh gợi mở ba vấn đề cần được tập trung trao đổi gồm: Những giá trị của đạo học Quốc Tử Giám đối với giáo dục hôm nay; làm thế nào để người có tài được giao đúng việc, có điều kiện phát huy sở trường; và đưa di sản Quốc Tử Giám vào nhà trường bằng những hình thức phù hợp. Trong đó, nhấn mạnh yêu cầu gắn việc thu hút nhân tài với trọng dụng thực chất, trao quyền chủ động và tạo điều kiện để người tài phát huy năng lực, đóng góp cho đất nước; đồng thời cần đưa tư liệu về văn bia tiến sĩ, các nhân vật lịch sử và những giá trị của Quốc Tử Giám trở thành học liệu, giúp học sinh tiếp cận di sản một cách trực quan, sinh động, kể cả thông qua các nền tảng số…

“Trên bia đá, tiền nhân gửi gắm niềm tin vào người có học và nhắc nhở họ về trách nhiệm với đất nước. Hôm nay, chúng ta tiếp nối truyền thống ấy bằng những quyết định cụ thể, từ phát hiện người có tài đến giao việc và tạo điều kiện để họ cống hiến. Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh sẽ đưa những bài học về phát hiện, trọng dụng hiền tài vào nghiên cứu và giảng dạy. Trong lớp học dành cho cán bộ lãnh đạo, quản lý, giảng viên và học viên sẽ cùng phân tích những quyết định dùng người từ chính kinh nghiệm công tác của học viên. Điều chúng tôi mong đợi là khi trở về cơ quan, mỗi cán bộ nhận ra được sở trường của những người cùng làm việc với mình và tạo cơ hội để họ phát huy tài năng, phụng sự đất nước và nhân dân”, PSG.TS Đoàn Minh Huấn gợi mở.

PSG. TS Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh phát biểu đề dẫn hội thảo.

Tại Hội thảo, các đại biểu tập trung làm rõ những giá trị tiêu biểu của di sản Quốc Tử Giám, truyền thống hiếu học và khát vọng vươn lên bằng tri thức; đạo lý tôn sư trọng đạo, đề cao nhân cách và trách nhiệm trong sự nghiệp giáo dục; tư tưởng trọng dụng hiền tài, coi nhân tài là nguồn lực quan trọng đối với vận mệnh quốc gia; bảo tồn, phát huy giá trị Văn Miếu - Quốc Tử Giám gắn với giáo dục di sản, ứng dụng công nghệ, giao lưu học thuật và sáng tạo văn hóa… Những vấn đề này gắn với định hướng của Đảng tại các Nghị quyết chiến lược, như: Nghị quyết số 57-NQ/TW về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết số 71-NQ/TW về giáo dục và đào tạo; Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam…

Trình bày tham luận tại hội thảo, GS.TSKH Vũ Minh Giang, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam cho rằng, sự ra đời của Quốc Tử Giám cần được nhìn nhận như một dấu mốc kép. Một mặt, đây là bước ngoặt trong lịch sử giáo dục Việt Nam, đánh dấu sự xuất hiện của một thiết chế giáo dục cấp quốc gia. Mặt khác, đây cũng là một bước tiến trong quá trình xây dựng năng lực quản trị của nhà nước Đại Việt thông qua việc thể chế hóa hoạt động đào tạo và chuẩn bị nguồn nhân lực.

GS. TSKH Vũ Minh Giang, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam trình bày tham luận "Quốc Tử Giám - 950 năm kiến tạo và phát triển nền Quốc học Việt Nam".

“Từ Văn Miếu năm 1070 đến Quốc Tử Giám năm 1076, rồi từ khoa thi năm 1075 đến sự phát triển của hệ thống khoa cử các triều đại sau, một cấu trúc mới từng bước được hình thành đưa việc tôn vinh tri thức đến việc trọng dụng người tài. Chính cấu trúc đó đã tạo nên một trong những nền tảng quan trọng của truyền thống trọng học, trọng hiền tài và coi trọng việc dùng người có học vấn để trị quốc trong lịch sử Việt Nam. Chính vì vậy mà trên một ý nghĩa nào đó có thể nói sự ra đời của Văn Miếu, Quốc Tử Giám là sự khởi đầu cho lịch sử văn hiến Việt Nam”, GS.TSKH Vũ Minh Giang nhấn mạnh.

Năm 1076, dưới triều Vua Lý Nhân Tông, Quốc Tử Giám được thành lập, đánh dấu bước phát triển quan trọng trong lịch sử giáo dục và văn hóa dân tộc Việt Nam. Quốc Tử Giám ra đời thể hiện tầm nhìn vượt trước của nhà nước Đại Việt trong việc xây dựng thiết chế giáo dục cấp quốc gia, lấy việc học, đạo đức và tri thức làm gốc rễ dựng nước.

Trải qua các triều đại và những biến đổi của lịch sử, Quốc Tử Giám đã khẳng định vị thế là một thiết chế giáo dục tiêu biểu, biểu tượng đặc sắc của truyền thống hiếu học, tinh thần tôn sư trọng đạo và tư tưởng trọng dụng hiền tài của dân tộc ta. Hệ thống 82 bia Tiến sĩ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám không chỉ có giá trị tôn vinh các bậc hiền tài, ghi dấu truyền thống khoa bảng mà còn lưu giữ quan niệm sâu sắc của cha ông ta về học vấn, đạo đức và trách nhiệm của người có học đối với đất nước.

P.V- Ảnh: KHẮC ANH