Phải cụ thể hóa nội hàm “bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc” khi sửa Luật Kiến trúc năm 2019

Toàn cảnh hội thảo

Mới đây, tại TP.HCM, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn chủ trì hội thảo Đề xuất sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc năm 2019, hướng tới phát triển kiến trúc bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu". Đây là một nội dung quan trọng trong Chương trình xây dựng pháp luật năm 2026, nhằm chuẩn bị hồ sơ trình Chính phủ và Quốc hội xem xét tại kỳ họp tới.

 Báo cáo tổng kết thi hành Luật Kiến trúc số 40/2019/QH14, ông Vũ Anh Tú, Phó Vụ trưởng Vụ Quy hoạch - Kiến trúc cho biết sau hơn 5 năm thực thi, Luật đã góp phần nâng cao nhận thức xã hội về vai trò của kiến trúc trong kiểm soát không gian, cảnh quan, cải thiện môi trường sống, đồng thời hình thành các công cụ quản lý như quy chế quản lý kiến trúc, thi tuyển phương án và cấp chứng chỉ hành nghề. Hệ thống văn bản hướng dẫn được ban hành kịp thời; công tác tuyên truyền, tập huấn từ Trung ương đến địa phương từng bước nâng cao năng lực thực thi, dù vẫn còn chênh lệch giữa các vùng.

Ông Vũ Anh Tú, Phó Vụ trưởng Vụ Quy hoạch - Kiến trúc.

Tuy nhiên, Luật cũng bộc lộ một số hạn chế như: hệ thống pháp luật chưa đồng bộ, chồng chéo với các luật về đất đai, quy hoạch, xây dựng, gây khó khăn trong thực thi. Công cụ quản lý kiến trúc ở một số địa phương triển khai chậm, hiệu quả chưa cao; thi tuyển phương án kiến trúc còn hạn chế; quản lý hành nghề và CPD chưa thực sự chặt chẽ. Năng lực tổ chức thực hiện, nguồn lực tài chính và nhận thức về kiến trúc còn chưa đồng đều.

Đáng chú ý, đối với công trình kiến trúc có giá trị, tiêu chí, thang điểm và phân loại trong Nghị định 85/2020/NĐ-CP chưa rõ ràng; chưa có hướng dẫn cụ thể về tiêu chí, thủ tục loại bỏ công trình khỏi danh mục; mối quan hệ giữa công trình kiến trúc có giá trị theo Luật Kiến trúc và di tích được xếp hạng theo Luật Di sản văn hóa chưa được làm rõ, gây lúng túng cho địa phương khi áp dụng.

Về hoạt động hành nghề kiến trúc, KTS Nguyễn Trường Lưu, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư TP.HCM cho rằng một số khái niệm của Luật còn chung chung, dễ dẫn đến cách hiểu khác nhau.

Đơn cử như khái niệm “bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc” tại Điều 11 mang tính định tính, chưa có tiêu chí cụ thể nên mỗi địa phương vận dụng khác nhau, gây khó khăn trong thẩm định, cấp phép và quản lý. Quy định về quy chế quản lý kiến trúc tại Điều 14 và Điều 15, đặc biệt yêu cầu trình HĐND cấp tỉnh thông qua trước khi ban hành hoặc điều chỉnh quy chế, được đánh giá là kéo dài thủ tục, thiếu linh hoạt trong thực tiễn.

TS.KTS Hồ Chí Quang, Viện trưởng Viện Kiến trúc Quốc gia đề xuất phát triển kiến trúc theo ba trụ cột: Hướng tới bản sắc dân tộc gắn với kiến trúc hiện đại; phát triển bền vững, ưu tiên công trình xanh; thích ứng biến đổi khí hậu, ứng phó thiên tai.

TS.KTS Hồ Chí Quang, Viện trưởng Viện Kiến trúc Quốc gia.

Theo TS.KTS Hồ Chí Quang, cần xác định rõ bản sắc nằm ở đâu trong bối cảnh chịu tác động mạnh của xu hướng ngoại lai.

Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn khẳng định việc sửa đổi Luật Kiến trúc là nhiệm vụ trọng tâm trong Chương trình xây dựng pháp luật năm 2026 nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển giai đoạn mới.

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn phát biểu tại hội thảo.

Việc sửa đổi Luật cần tập trung vào các định hướng lớn: Hoàn thiện công cụ quản lý kiến trúc, đặc biệt là quy chế quản lý kiến trúc; nghiên cứu, thể chế hóa các xu hướng kiến trúc xanh, bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu; đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý và hành nghề kiến trúc; hoàn thiện cơ chế hành nghề theo chuẩn quốc tế. Cùng với đó, cần rà soát thẩm quyền quản lý kiến trúc phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, xử lý tình trạng chồng chéo giữa các hệ thống pháp luật, phát triển thị trường dịch vụ kiến trúc minh bạch, cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập.

Đình Đình Bảng (Từ Sơn, Bắc Ninh), một kiệt tác về kiến trúc, xây dựng từ cuối TK 17 đầu TK 18 được ghi danh là Di tích Quốc gia đặc biệt từ tháng 11-2024

Bài và ảnh: Dũng Việt