Kết nối Ba Đình, mở tuyến du lịch văn hóa

Động Từ Thức được xếp hạng Di tích thắng cảnh cấp quốc gia, là một trong những hang động đẹp nhất xứ Thanh gắn với truyền thuyết Từ Thức gặp tiên sẽ là điểm kết nối tham quan với Khu di tích Căn cứ Khởi nghĩa Ba Đình.
Từ dấu mốc lịch sử đến điểm đến giáo dục truyền thống
Ngày 30/6/2022, dự án bảo tồn, tôn tạo di tích Khu Căn cứ Khởi nghĩa Ba Đình được phê duyệt với tổng mức đầu tư 95,5 tỷ đồng. Công trình được triển khai trên diện tích khoảng 1,6ha, gồm nhiều hạng mục như Đền thờ các thủ lĩnh và nghĩa quân Ba Đình, nhà tả vu, hữu vu, hệ thống phù điêu, hào lũy và các công trình phụ trợ. Sau thời gian thi công, công trình Đền thờ các thủ lĩnh và nghĩa quân Ba Đình đã cơ bản hoàn thành, đúng dịp kỷ niệm 140 năm Khởi nghĩa Ba Đình. Đây là hạng mục quan trọng trong tổng thể dự án, tạo không gian tưởng niệm các thủ lĩnh và nghĩa quân, đồng thời bổ sung điều kiện để tổ chức hoạt động tham quan, giáo dục truyền thống tại di tích. Hệ thống phù điêu đá khổ lớn tái hiện cuộc khởi nghĩa, cùng các hạng mục hào lũy, chông tre, rọ tre được phục dựng, góp phần giúp người tham quan hình dung rõ hơn về cách tổ chức phòng thủ của căn cứ xưa. Khi được giới thiệu bằng nội dung thuyết minh có hệ thống, những hạng mục này có thể trở thành điểm dừng quan trọng trong hành trình tìm hiểu lịch sử Ba Đình.

Toàn cảnh Khu di tích Căn cứ Khởi nghĩa Ba Đình.
Theo UBND xã Ba Đình, việc đầu tư xây dựng công trình không chỉ hoàn thiện không gian tưởng niệm mà còn tạo điều kiện tái hiện một phần không gian lịch sử của căn cứ, giúp người dân và du khách hiểu hơn về truyền thống yêu nước, sự hy sinh của các thủ lĩnh và nghĩa quân Ba Đình. Sau khi công trình hoàn thành, địa phương đặt mục tiêu đưa khu di tích trở thành địa chỉ giáo dục truyền thống, phục vụ các hoạt động tưởng niệm và tham quan, học tập lịch sử. Trước mắt, xã chú trọng gắn hoạt động tưởng niệm với giáo dục lịch sử thông qua các chương trình dâng hương, tri ân, sinh hoạt chính trị, hoạt động Đoàn, Đội và những buổi học ngoại khóa dành cho học sinh. Việc trực tiếp tham quan di tích, nghe giới thiệu về các thủ lĩnh, nghĩa quân và diễn biến cuộc khởi nghĩa sẽ giúp học sinh tiếp cận lịch sử địa phương cụ thể hơn. Địa phương cũng đặt mục tiêu xây dựng chương trình “Giờ học lịch sử tại di tích”, kết hợp tham quan với tìm hiểu tư liệu và trao đổi về những sự kiện, nhân vật lịch sử liên quan. Các hoạt động tưởng niệm và sinh hoạt truyền thống có thể được tổ chức định kỳ, phù hợp với điều kiện quản lý và hoạt động thực tế tại khu di tích.
Để phục vụ các hoạt động này, nội dung thuyết minh cần được chuẩn hóa, bảo đảm chính xác, dễ hiểu và phù hợp với từng nhóm khách. Thông tin về ba làng Mỹ Khê, Thượng Thọ, Mậu Thịnh, quá trình xây dựng căn cứ, cách tổ chức phòng thủ và diễn biến cuộc khởi nghĩa được giới thiệu thống nhất. Sơ đồ di tích, hình ảnh tư liệu, bảng giới thiệu, mã QR và mô hình 3D là những phương án có thể nghiên cứu để hỗ trợ việc tìm hiểu lịch sử. Việc bổ sung tư liệu, hình ảnh và hiện vật cũng cần có sự phối hợp của cơ quan chuyên môn, nhà nghiên cứu và các tổ chức, cá nhân đang lưu giữ tài liệu liên quan. Tư liệu được sử dụng cần kiểm chứng về nguồn gốc và nội dung, bảo đảm tính chính xác khi giới thiệu đến công chúng. Cùng với việc hoàn thiện nội dung giới thiệu, công tác quản lý và phục vụ du khách cần được triển khai đồng bộ. Các nhiệm vụ như bảo vệ di tích, giữ gìn vệ sinh môi trường, chăm sóc cảnh quan, bảo đảm an ninh, an toàn và bố trí nhân lực hướng dẫn cần được quan tâm thường xuyên. Biển chỉ dẫn, sơ đồ tham quan, khu vực đón tiếp và tiện ích thiết yếu cũng cần phù hợp với điều kiện thực tế. Đây là những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến trải nghiệm của du khách và khả năng duy trì hoạt động tham quan lâu dài.

Đền thờ các thủ lĩnh và nghĩa quân Ba Đình là điểm nhấn của Khu di tích.
Kết nối Ba Đình với danh thắng, làng nghề vùng Nga Sơn xưa
Không gian văn hóa trên vùng đất Nga Sơn xưa có nhiều điểm đến mang những giá trị khác nhau, từ lịch sử, tín ngưỡng đến danh thắng, làng nghề và đời sống cộng đồng như Mai An Tiêm, cửa Thần Phù, chùa Tiên... Trong đó, Khu Căn cứ Khởi nghĩa Ba Đình và Động Từ Thức là hai điểm có khả năng bổ trợ cho nhau khi xây dựng sản phẩm du lịch. Nếu Ba Đình gắn với lịch sử đấu tranh chống ngoại xâm cuối thế kỷ XIX thì Động Từ Thức nổi bật với cảnh quan núi đá, hang động và truyền thuyết Từ Thức gặp tiên. Một điểm đến giúp du khách tìm hiểu lịch sử, một điểm mở ra không gian khám phá danh thắng và văn hóa dân gian. Sự khác biệt này tạo điều kiện để nghiên cứu một hành trình có nội dung đa dạng hơn so với việc tham quan riêng lẻ từng địa điểm.
Theo định hướng của UBND xã Ba Đình, địa phương mong muốn phối hợp với các cơ quan chuyên môn, những địa phương liên quan và đơn vị hoạt động du lịch để nghiên cứu, xây dựng tuyến tham quan kết nối các điểm đến tiêu biểu trên địa bàn Nga Sơn và khu vực lân cận. Một phương án được đề xuất là tuyến du lịch mang chủ đề “Theo dấu chân nghĩa sĩ Ba Đình - Khám phá di sản văn hóa Nga Sơn”, kết nối Khu Căn cứ Khởi nghĩa Ba Đình với Động Từ Thức và các di tích lịch sử, văn hóa, danh thắng phù hợp. Tùy điều kiện thực tế, hành trình có thể kết hợp hoạt động dâng hương, nghe thuyết minh lịch sử, tìm hiểu truyền thống địa phương và trải nghiệm các giá trị văn hóa bản địa. Ngoài hai điểm nhấn trên, định hướng kết nối còn hướng tới những địa điểm có giá trị văn hóa, tín ngưỡng và làng nghề truyền thống như đền Tiên Sơn, các cơ sở tín ngưỡng phù hợp với tuyến tham quan, làng nghề chiếu cói Nga Sơn và các điểm sinh thái trong khu vực. Việc đưa từng điểm vào hành trình cần căn cứ vào khoảng cách, thời gian di chuyển, điều kiện đón khách và khả năng tổ chức dịch vụ, bảo đảm tuyến có thể triển khai trong thực tế.
Với cách xây dựng này, sản phẩm du lịch không chỉ giới hạn ở hoạt động tham quan di tích. Du khách có thể bắt đầu bằng việc tìm hiểu Khởi nghĩa Ba Đình, tiếp tục khám phá cảnh quan Động Từ Thức, sau đó trải nghiệm nghề truyền thống và tìm hiểu đời sống văn hóa địa phương. Các điểm đến được lựa chọn theo một chủ đề chung sẽ giúp hành trình có nội dung rõ ràng, đồng thời tạo thêm lý do để du khách dành thời gian ở lại lâu hơn. Đối với học sinh, tuyến tham quan có thể ưu tiên nội dung lịch sử, giáo dục truyền thống và trải nghiệm thực tế. Với khách gia đình, việc kết hợp di tích với danh thắng, ẩm thực và làng nghề sẽ mở rộng lựa chọn hoạt động. Trong khi đó, khách quan tâm đến văn hóa có thể dành thêm thời gian tìm hiểu tư liệu lịch sử, kiến trúc, tín ngưỡng và các giá trị văn hóa dân gian.

Bức phù điêu đá khổ lớn tái hiện cuộc Khởi nghĩa Ba Đình tại Khu di tích.
Để tuyến du lịch vận hành hiệu quả, việc kết nối cần được triển khai đồng bộ từ nội dung thuyết minh đến tổ chức dịch vụ. Các đơn vị liên quan cần khảo sát tuyến, thống nhất thời lượng tham quan, chuẩn bị tài liệu giới thiệu và phối hợp với doanh nghiệp lữ hành xây dựng chương trình phù hợp. Công tác quảng bá cũng cần có thông tin thống nhất về điểm đến, lịch trình và những trải nghiệm mà du khách có thể tham gia. Cộng đồng địa phương giữ vai trò quan trọng trong quá trình này. Người dân có thể tham gia cung cấp dịch vụ ăn uống, giới thiệu sản phẩm địa phương, trải nghiệm nghề truyền thống và những câu chuyện văn hóa được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Khi được tổ chức phù hợp, hoạt động du lịch vừa bổ sung trải nghiệm cho du khách, vừa tạo cơ hội tăng thu nhập cho người dân.
Tuy nhiên, phát triển du lịch phải đi cùng yêu cầu bảo tồn. Các hoạt động dịch vụ và công trình phụ trợ cần được bố trí phù hợp, không ảnh hưởng đến cảnh quan, không gian tưởng niệm và những dấu tích lịch sử cần bảo vệ. Đối với Khu Căn cứ Khởi nghĩa Ba Đình, giá trị lịch sử vẫn là nền tảng để xây dựng sản phẩm; việc quảng bá và khai thác du lịch cần dựa trên giá trị đó, tránh thương mại hóa không gian di tích.
UBND xã Ba Đình xác định, để Khu Căn cứ Khởi nghĩa Ba Đình trở thành điểm đến thường xuyên, bên cạnh hoàn thiện công tác quản lý và phục vụ khách, cần tăng cường phối hợp với trường học, các tổ chức đoàn thể, đơn vị lữ hành và những điểm du lịch trong khu vực. Địa phương cũng mong muốn nhận được sự hỗ trợ của các cơ quan chuyên môn trong việc hoàn thiện hạ tầng, xây dựng nội dung giới thiệu, quảng bá điểm đến và kết nối với các chương trình du lịch của tỉnh. Việc phát huy giá trị di tích vì thế cần được thực hiện theo từng bước, từ hoàn thiện điều kiện đón khách, chuẩn hóa thuyết minh đến xây dựng tuyến tham quan có khả năng vận hành thực tế. Khi có sự phối hợp giữa chính quyền, ngành chức năng, doanh nghiệp và cộng đồng, di tích sẽ có thêm điều kiện để vừa thực hiện tốt chức năng tưởng niệm, giáo dục truyền thống, vừa đóng góp vào phát triển du lịch địa phương.
NGUYỄN LINH

