Đan Mạch với truyền thống phát triển văn hóa dành cho trẻ em

Bạn có biết rằng Đan Mạch thường xuyên thu hút sự chú ý của quốc tế nhờ quan điểm đề cao và trao quyền cho trẻ em? Tinh thần ấy hiện diện trong văn học, bảo tàng, sân khấu và truyền hình của Đan Mạch, với niềm tin cốt lõi rằng trẻ em hoàn toàn có khả năng suy ngẫm về thế giới xung quanh và tiếp cận những chủ đề khó khăn. Dưới đây là bốn ví dụ tiêu biểu về văn hóa Đan Mạch, nơi trẻ em luôn được tiếp cận với sự tôn trọng và thấu hiểu.

Niềm tin của H.C. Andersen vào trẻ em 

Một trong những ví dụ tiêu biểu nhất cũng chính là cái tên nổi tiếng nhất. Nhà văn Đan Mạch Hans Christian Andersen sinh năm 1805, và những câu chuyện cổ tích của ông như Chú vịt con xấu xí hay Nàng tiên cá đến nay vẫn là những câu chuyện trước giờ đi ngủ được yêu thích ở Đan Mạch cũng như trên khắp thế giới. Andersen trở nên nổi tiếng bởi cách ông trò chuyện với trẻ em - một cách hoàn toàn mới mẻ vào thời bấy giờ.

Trước hết, ông không bao giờ che giấu trẻ em trước những góc tối của cuộc sống. Trong các truyện cổ tích của mình, Andersen đề cập đến sự cô đơn, nghèo đói, bắt nạt và cái chết, bởi ông tin rằng trẻ em đủ khả năng tiếp nhận và suy ngẫm về những vấn đề nghiêm túc. Andersen nhìn nhận trẻ em là những con người với nội tâm phong phú và tính cách đa chiều - thậm chí còn phong phú hơn cả người lớn, bởi trẻ em có tâm hồn rộng mở và trí tưởng tượng phong phú, giúp các em tiếp nhận câu chuyện theo những cách ít bị giới hạn hơn.

Quan điểm này hoàn toàn trái ngược với cách nhìn phổ biến thời bấy giờ, khi trẻ em thường bị xem như những "chiếc vỏ rỗng", chỉ chờ người lớn lấp đầy bằng kiến thức và các bài học đạo đức.

Sân khấu giàu chất thơ

Tại Đan Mạch có rất nhiều đoàn nghệ thuật và nhà hát chuyên dàn dựng những vở diễn chất lượng cao dành cho trẻ em. Các tác phẩm kết hợp trí tưởng tượng, sự tò mò và niềm tin mạnh mẽ vào khả năng thấu hiểu, suy ngẫm của trẻ - cũng chính là tinh thần được tìm thấy trong những câu chuyện cổ tích của H.C. Andersen.

Một ví dụ là vở kịch Paradise (Thiên đường), sản phẩm hợp tác giữa Nhà hát De Røde Heste (Những Chú Ngựa Đỏ) và Theatre Refleksion, nhà hát múa rối và hoạt hình từng đoạt nhiều giải thưởng. Theatre Refleksion nổi tiếng với phong cách giàu chất thơ và thường khai thác những chủ đề mang tính hiện sinh.

Paradise được chuyển thể từ cuốn sách cùng tên của nhà văn Đan Mạch Kim Fupz Aakeson. Câu chuyện kể về một người quản lý nhà tang lễ cô đơn, trầm cảm và dần đánh mất niềm vui sống. Mỗi ngày của ông đều lặp lại như nhau; hoa luôn héo úa và những con vật cưng thường chết yểu. Nhưng ông lại sở hữu một món quà đặc biệt: có thể trò chuyện với người đã khuất. Và những người đã khuất lại thích nói về hoa, về vòng ba của phụ nữ, về mái che ô tô, thời tiết và tất cả những điều họ chưa kịp làm khi còn sống. Từ đó, cuộc sống của người quản lý nhà tang lễ dần trở nên tươi sáng hơn.

Paradise là một câu chuyện vừa hài hước vừa sâu sắc về sự sống, cái chết, nỗi buồn và hạnh phúc. Vở diễn được xây dựng dành cho khán giả từ 8 tuổi trở lên.

Một nhân vật chính rất khác thường

Một ví dụ khác về văn hóa dành cho trẻ em của Đan Mạch là chương trình truyền hình Bamses billedbog (Cuốn sách tranh của Bamse).

Trong chương trình, một chú gấu bông màu vàng khổng lồ tên Bamse, một chú gà có phần ngơ ngác và một chú vịt con không biết bơi cùng sinh sống trong một khu rừng ở Đan Mạch. Thoạt nhìn, đây có vẻ là một ý tưởng khá quen thuộc đối với chương trình truyền hình dành cho thiếu nhi. Tuy nhiên, điều khiến chương trình trở nên đặc biệt chính là tính cách của Bamse: thích kiểm soát, hay ghen tị và rất bướng bỉnh.

Bamse thường xuyên cãi nhau với những người bạn thân, lừa họ hoặc trêu chọc họ. Dẫu vậy, cả ba vẫn luôn là những người bạn gắn bó trong suốt 25 năm chương trình được phát sóng, từ năm 1983 đến 2008.

Triết lý giáo dục đằng sau chương trình được xem là tiên phong tại Đan Mạch vào thập niên 1980. Thay vì chỉ sử dụng truyền hình thiếu nhi như một công cụ truyền đạt kiến thức hay dạy bảo, chương trình phản ánh chân thực các mối quan hệ và xung đột giữa trẻ mẫu giáo mà không có sự can thiệp của người lớn. Triết lý này vẫn tiếp tục truyền cảm hứng cho văn hóa dành cho trẻ em của Đan Mạch đến ngày nay.

Chương trình do Đài Phát thanh - Truyền hình Quốc gia Đan Mạch (DR) sản xuất và vẫn được nhiều thế hệ trẻ em yêu mến.

Khám phá khoa học qua vui chơi tại Trung tâm Khoa học Tương tác

Mong muốn đồng hành cùng trẻ em với sự tôn trọng và bình đẳng cũng được thể hiện rõ trong nhiều bảo tàng của Đan Mạch ngày nay. Một ví dụ tiêu biểu là Experimentarium - Trung tâm khoa học tương tác nổi tiếng quốc tế nhờ những trải nghiệm hấp dẫn dành cho trẻ em và thanh thiếu niên.

Thông qua các thí nghiệm và hoạt động vui chơi, trẻ em được khám phá khoa học, công nghệ và phát triển bền vững trong một không gian nơi mọi hiện vật đều được thiết kế để chạm vào, thao tác và trực tiếp tương tác.

Các triển lãm tại Experimentarium được xây dựng trên niềm tin rằng con người sinh ra đã mang trong mình sự tò mò. Mục tiêu của bảo tàng là nuôi dưỡng khát khao đặt câu hỏi và tinh thần khám phá của trẻ em, thay vì chỉ khuyến khích các em ghi nhớ kiến thức.

Bức ảnh dưới đây ghi lại trải nghiệm tương tác "Thung lũng Vui chơi - Kết bạn với thiên nhiên", được thiết kế dành cho các em nhỏ. Tại đây, trẻ có thể học cách đồng cảm với thiên nhiên quanh nơi mình sinh sống thông qua các hoạt động vui chơi. Mục tiêu là giúp trẻ hình thành ý thức yêu quý, chăm sóc thiên nhiên và hiểu rằng các loài động vật và thực vật, cũng giống như con người, đều cần thức ăn và một nơi để sinh sống.

Bài viết và hình ảnh do Đại sứ quán Đan Mạch tại Việt Nam cung cấp.

P.V

Top