Thêm nhiều phát hiện quanh 2 di tích dưới Hải Vân quan

Chiều 5/10/2026, Ban quản lý Di tích và danh thắng TP. Đà Nẵng bàn giao cho Bảo tàng Đà Nẵng 88 hiện vật thu được sau đợt khai quật khảo cổ khẩn cấp tại đồn Chơn Sảng và trạm Nam Chơn dưới chân đèo Hải Vân.

Tại lễ bàn giao, TS Phạm Văn Triệu, Trưởng phòng Khảo cổ học lịch sử thuộc Viện Khảo cổ học, người chủ trì đợt khai quật, cho biết, hiện vật có nhiều nhóm niên đại. Một số hiện vật thuộc lớp niên đại sớm, đặt ra khả năng liên quan thời Trần và không gian lịch sử gắn với Huyền Trân công chúa. Theo ông, khu vực Hải Vân, Nam Ô vẫn còn những dấu tích liên quan đến các địa điểm thờ công chúa, nên khả năng hiện vật là dấu tích còn lại từ thời kỳ này cần được tiếp tục nghiên cứu.

Bản đồ Chơn Sảng- Do Sở Thủy văn hải quân Pháp thực hiện từ các đợt đo đạc hải văn Pháp cuối thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX

Nhóm hiện vật khá phổ biến có niên đại thế kỷ XVII, gồm bát và đồ sành, có thể liên hệ với không gian làng Chơn Sảng Tây được Lê Quý Đôn ghi chép trong Phủ biên tạp lục. Trong khi đó, nhóm hiện vật thế kỷ XVIII - XIX có khả năng gắn với giai đoạn triều Nguyễn xây dựng hệ thống phòng thủ tại Hải Vân - Đà Nẵng. Tại trạm Nam Chơn còn phát hiện đồ gốm Trung Quốc thời Thanh. TS Triệu cho rằng nhóm hiện vật này có thể liên quan hoạt động thương mại trên tuyến Đà Nẵng - Hội An - Huế, khi hàng hóa từ phía Nam đi ra Huế có thể dừng chân tại khu vực Chơn Sảng Tây trước khi vượt Hải Vân.

Đáng chú ý, tại di tích đồn Chơn Sảng phát hiện một pho tượng/phù điêu đá sa thạch, mặt sau có dấu hiệu chữ Chăm. Dựa trên đặc điểm ký tự và nghệ thuật điêu khắc, các chuyên gia bước đầu nhận định hiện vật có niên đại khoảng thế kỷ VIII - IX.

Theo TS Phạm Văn Triệu, đây là phù điêu Champa có niên đại sớm nhất được phát hiện trên địa bàn Đà Nẵng (cũ) cho đến nay. Phát hiện này góp phần xác nhận sự tồn tại của những dấu tích Champa sớm tại khu vực, tuy nhiên, theo ông Triệu, nguồn gốc hiện vật vẫn cần tiếp tục nghiên cứu.

Các hiện vật khai quật tại trạm Nam Chơn. Ảnh: Phạm Quốc Triệu

Ông Triệu đánh giá nhóm hiện vật có tính xác thực cao, góp phần làm rõ giá trị lịch sử, văn hóa của Nam Chơn, Chơn Sảng trong hệ thống phòng thủ Đà Nẵng; đồng thời đề nghị tiếp tục lưu giữ, nghiên cứu và từng bước đưa hiện vật vào trưng bày.

Ông Huỳnh Đình Quốc Thiện, Giám đốc Bảo tàng Đà Nẵng, cho biết, sau khi tiếp nhận, bảo tàng sẽ nhập kho, phân loại, lập hồ sơ số hóa và bảo quản phù hợp; phối hợp các đơn vị liên quan tiếp tục nghiên cứu, đối sánh tư liệu. Những hiện vật tiêu biểu sẽ được nghiên cứu đưa vào trưng bày, kết hợp số hóa, ứng dụng công nghệ 3D để phục vụ công chúng.

P.V