Di tích lịch sử văn hóa Đền Lệ Chi Viên - Bắc Ninh

Khu di tích lịch sử văn hóa Lệ Chi Viên nằm ngay trung tâm trầm tích văn hóa, lịch sử lâu đời bậc nhất của nước ta. Vùng đất dọc đôi bờ sông Đuống từng góp phần quan trọng tạo nền văn hiến lâu đời, rực rỡ. Khu di tích còn gắn liền với vụ án oan khiên của đại công thần Nguyễn Trãi, dẫn đến hậu quả chu di tam tộc vào năm 1442.

Nguyễn Trãi, hiệu Ức Trai, sinh 1380, quê gốc ở huyện Chí Linh, tỉnh Hải Dương. Nguyễn Trãi là nhà tư tưởng lớn, tư tưởng của ông là sản phẩm của nền văn hóa Việt Nam thời Hậu Lê khi xã hội đang trên đà phát triển. Nét nổi bật trong tư tưởng của ông là sự hòa quyện giữa tư tưởng Nho giáo, Phật giáo và Đạo giáo cùng kết hợp với hoàn cảnh thực tiễn.

Khu di tích Lệ Chi Viên thuộc xã Đại Lai, TP. Bắc Ninh. Ảnh: TTXVN

Thảm án Lệ Chi Viên của Nguyễn Trãi và Nguyễn Thị Lộ được ghi trong sách sử như sau:

Theo sách Đại Việt sử ký toàn thư và Khâm định Việt sử thông giám cương mục, tháng 7 năm Nhâm Tuất (1442), vua Lê Thái Tông đi tuần ở miền Đông, duyệt quân ở thành Chí Linh (Hải Dương). Cùng đi với Vua có Nguyễn Thị Lộ, một người thiếp của Nguyễn Trãi, được vua Lê Thái Tông yêu quý vì sự xinh đẹp, có tài văn chương, được phong làm Lễ nghi học sĩ, luôn được vào hầu bên cạnh vua. Nguyễn Trãi đón vua ngự ở chùa Côn Sơn, nơi ở của ông. Ngày 4 tháng 8, vua về đến Lệ Chi Viên thuộc huyện Gia Định (nay thuộc thôn Đại Lai, xã Đại Lai, tỉnh Bắc Ninh). Tại đây, vua thức suốt đêm với Nguyễn Thị Lộ rồi mất. Sau đó, Nguyễn Trãi và Nguyễn Thị Lộ bị ghép tội giết vua với án oan tru di cả dòng tộc. Nhân dân thương tiếc hai con người tài hoa đã lập đền thờ tại đây.

Đền được xây dựng trên đất của hành cung xưa của các triều đại phong kiến, được xây dựng từ thời Lý. Đến thời Vua Trần Minh Tông xây dựng lại thành cung Ly Trang. Sang thời Hậu Lê dược tu bổ thành cung Yên Hà và sau đổi tên thành Lệ Chi Viên. Trải qua bao thăng trầm lịch sử, có giai đoạn di tích bị hoang phế hoàn toàn. Được sự ủng hộ của nhân dân và chính quyền, năm 2006, công trình đền Lệ Chi Viên được khởi công xây dựng, trở thành nơi nhân dân trong vùng và du khách đến thắp hương tưởng nhớ các bậc tiền nhân.

Kiến trúc di tích có tổng diện tích công trình gần 10.000 mét vuông. Đền thờ được đặt theo hướng Nam với tam quan, đền chính, trong khu vực tiền tế ở chính giữa, phía trên treo bức hoành phi, hai bên cột có đôi câu đối nội dung ca ngợi tấm lòng của Nguyễn Trãi và thanh danh trong sạch của Nguyễn Thị Lộ.

Đền thờ được xây dựng theo lối chữ Đinh, gồm hậu cung với tiền đường kết hợp thành chữ Đinh. Bên trong hậu cung được bày trí tôn nghiêm, trên bệ gỗ là tượng Nguyễn Trãi và Nguyễn Thị Lộ. Hai pho tượng được tạc bằng gỗ phủ sơn trong tư thế ngồi trang nghiêm.

Tượng thờ Anh hùng dân tộc Nguyễn Trãi và Lễ nghi học sĩ Nguyễn Thị Lộ trong đền Lệ Chi Viên, xã Gia Bình, TP Bắc Ninh. Ảnh: TTXVN

Bên phải đền thờ đặt tượng hai người bằng đá trắng từ núi Ngũ Hành Sơn, phía trước tượng đặt bát hương bằng đá lớn. Đặt tượng Nguyễn Trãi và Nguyễn Thị Lộ nhằm thương tiếc, tưởng nhớ những người tài hoa nhưng gặp bất trắc lúc cuối đời.

Bên trái là bức phù điêu mang hình giọt lệ được tạc bằng đá hoa cương đỏ đặt trên một cuốn sách bằng đá đang mở tượng trưng cho tri thức. Tượng đài như giọt lệ của nhân dân xót thương cho nỗi oan khuất của những người con trung hiếu.

Cổng đền được xây theo kiểu tam quan uy nghiêm, có khắc dòng chữ Hán và chữ Việt lớn: Lệ Chi Viên. Mái được lợp ngói mũi hài có đắp vẽ tứ linh, hai bên đắp nổi hai chữ Hán: Phúc, Lộc.

Ngày nay Di tích Lệ Chi Viên không chỉ là nơi tưởng nhớ Nguyễn Trãi và Nguyễn Thị Lộ, mà còn là địa điểm du lịch cảnh quan, tâm linh của người dân và du khách với vị trí rất đẹp, thơ mộng bên dòng sông Đuống.

ThS Trần Văn Hà

 Trường Cao đẳng Du lịch Hà Nội