Học sinh giới thiệu sản phẩm trà Việt trong hoạt động thực hành văn hóa trà tại trường học.
Trà trong trang viết học trò
Trong môn Ngữ văn, Trà trở thành một chất liệu để học sinh đọc, nghĩ và viết cảm nhận vẻ đẹp của trà trong thi ca dân tộc. Trà đi vào văn học như một nếp sống, của thú thanh nhàn, của tình bằng hữu hay một triết lý sống giữa cuộc đời đầy thị phi. Từ Nguyễn Trãi, Nguyễn Bỉnh Khiêm đến Nguyễn Du, Nguyễn Tuân…, hình ảnh trà xuất hiện trong những không gian và tâm thế khác nhau, khi gắn với đời sống thanh đạm của người ẩn sĩ, khi trở thành cái cớ cho những cuộc tao ngộ, khi mang theo cả một quan niệm về cái đẹp và cách sống.
Trong các cuộc thi và hoạt động sáng tác, đề tài về trà được lựa chọn khá nhiều. Có em viết về cây chè, có em viết về người làm trà, có em kể một câu chuyện gia đình… Một đồi chè vốn chỉ là cảnh quen thuộc trên đường đi học nay trở thành hình ảnh để viết; người hái chè vẫn gặp mỗi ngày bỗng trở thành nhân vật; chén trà ông bà thường uống trở thành điểm khởi đầu cho một trang văn. Khi những gì quen thuộc được nhìn lại bằng con mắt của người viết, di sản không còn đứng yên trong quá khứ mà bắt đầu được thế hệ trẻ tiếp nhận và kể lại bằng những câu chuyện của thời đại mới.
Trà trong đời sống học đường
Từ những trang viết, trà lại bước ra không gian thực tế của học đường. Trong Ngày hội Văn hóa đọc, giữa những gian trưng bày sách, một “góc trà” được tạo nên như một khoảng nhỏ để học sinh trải nghiệm. Các em hóa thân thành “trà nương”, khoác tà áo chàm, nâng ấm, rót trà và giới thiệu với bạn bè về cách pha, cách mời, tái hiện một nếp sinh hoạt vốn đã hiện diện trong đời sống người Việt từ lâu.
Rời khỏi sân trường, những chuyến điền dã đến các làng nghề và vùng chè truyền thống lại đưa học sinh đến gần hơn với nơi bắt đầu của chén trà. Các em trực tiếp nhìn thấy những búp chè được hái, sao, vò, bảo quản; nghe người làm trà kể về nghề, về những mùa chè và cách họ tạo vị trà thơm. Vì sao búp chè này phải hái từ sáng sớm, vì sao trà kia phải canh lửa thật kĩ, vì sao người làm trà chỉ cần nhìn màu lá, ngửi mùi chè cũng biết công đoạn nào đã đạt đến đâu… Những câu hỏi cứ nối nhau bên nong chè, bên chảo sao, bên những ấm trà vừa rót. Một nghề tưởng chỉ cần nguyên liệu tốt và đôi bàn tay khéo léo, hóa ra lại có biết bao điều phải nhớ, phải nhìn, phải cảm bằng kinh nghiệm.
Từ những giờ học và hoạt động trải nghiệm, trà dần bước vào đời sống học đường theo một cách tự nhiên trong những khoảnh khắc rất đỗi bình thường của nhà trường: một ấm trà trong không gian đọc sách, một chén trà trong buổi gặp gỡ phụ huynh, một góc nhỏ để thầy trò ngồi lại sau giờ học. Chính trong những điều tưởng như giản dị ấy, văn hóa trà có cơ hội được thực hành và trao truyền.
Học sinh giới thiệu sản phẩm trà Việt trong hoạt động thực hành văn hóa trà tại trường học.
Tại khu sinh hoạt chung, nhiều trường học đã xây dựng “Góc trà học đường” với bàn trà, tủ sách và những bức tranh, những cuốn sách viết về trà. Không gian này trở thành nơi để học sinh tự học, trò chuyện, hoặc đơn giản chỉ tìm một khoảng lặng để thư giãn giữa nhịp sống học đường hối hả. Góc trà nhỏ không chỉ giúp các em cân bằng cảm xúc, rèn thói quen đọc sách, mà còn khơi gợi sự trân trọng với những giá trị văn hoá truyền thống.
Điều đáng nói là văn hóa trà vốn chứa đựng nhiều giá trị phù hợp với giáo dục. Từ cách chuẩn bị một ấm trà, giữ nhiệt độ của nước, chờ trà ngấm đến cách rót và mời trà đều đòi hỏi sự cẩn thận, kiên nhẫn và tinh tế. Một chén trà ngon không thể có được từ sự vội vàng. Những phẩm chất ấy, ở một góc độ nào đó, cũng là những phẩm chất mà giáo dục hướng tới: biết chăm chút cho công việc, biết tôn trọng người đối diện và biết trân trọng những giá trị được tạo nên từ lao động.
Trà dần trở thành một sinh hoạt tự nhiên trong nhà trường. Trà xuất hiện trong những giờ giải lao, trong những cuộc gặp gỡ và trò chuyện giữa thầy cô, phụ huynh và các em học sinh. Một chén trà nhỏ làm gần hơn khoảng cách giữa những người vốn chỉ gặp nhau trong công việc và học tập. Và chính từ những điều bình dị ấy, văn hóa trà đang từng ngày bén rễ trong đời sống học đường, góp phần xây dựng một trường học thân thiện, gần gũi và giàu sự kết nối.
Trà gắn với công nghệ trong sáng tạo của tuổi trẻ
Cuộc thi Thiết kế 3D nông cụ, Robotics sáng tạo và ứng dụng AI quảng bá du lịch mang tên “Thái Nguyên AImazing” là sân chơi trí tuệ đầy cảm hứng dành cho học sinh THPT trên địa bàn tỉnh. Ngay từ khi phát động, cuộc thi đã tạo nên sự lan toả mạnh mẽ trong cộng đồng học sinh yêu công nghệ, với 328 sản phẩm dự thi, hàng trăm ý tưởng phong phú như chatbot, trò chơi du lịch, hướng dẫn viên ảo...
Điều đáng nói là trong rất nhiều ý tưởng ấy, cây chè - một hình ảnh gắn bó với đất và người Thái Nguyên - đã trở thành nguồn cảm hứng cho những sáng tạo của thế hệ trẻ.
Các em không chỉ nhìn cây chè như một sản phẩm nông nghiệp quen thuộc, mà bắt đầu đặt ra những câu hỏi rất mới: Làm thế nào để giảm sức lao động của người trồng chè? Làm thế nào để tận dụng những sản phẩm tưởng như bỏ đi? Làm thế nào để đưa câu chuyện về chè Thái Nguyên đến gần hơn với du khách và bạn bè trong thời đại số? Từ những câu hỏi ấy, những sản phẩm như máy thu hái chè đa năng, máy tái chế chè vụn ra đời. Đằng sau mỗi mô hình không chỉ là kiến thức về kỹ thuật, lập trình hay cơ khí, mà còn là sự quan sát đời sống và ý thức giải quyết những vấn đề thực tế của quê hương. Công nghệ, vì thế, không còn là những kiến thức xa lạ trong phòng học mà trở thành công cụ để học sinh tìm cách làm cho nghề chè thuận tiện hơn, hiệu quả hơn và bền vững hơn.
Giải Đặc biệt tại Cuộc thi “Ứng dụng AI quảng bá du lịch Thái Nguyên – Thái Nguyên AImazing” với tác phẩm “Thái Nguyên – Đệ nhất danh trà”.
Ở một hướng khác, AI được sử dụng để kể câu chuyện về trà bằng ngôn ngữ của thời đại mới. Giải Đặc biệt thuộc về mảng ứng dụng AI quảng bá du lịch với tác phẩm Thái Nguyên đệ nhất danh trà - tinh hoa hồn Việt. Sản phẩm cho thấy một điều thú vị: AI có thể giúp kể lại câu chuyện văn hóa, nhưng điều làm nên sức hấp dẫn của câu chuyện vẫn là những giá trị được tích lũy từ nghề truyền thống qua sáng tạo của các bạn trẻ. Khi hình ảnh vùng chè, sản phẩm trà và những giá trị văn hóa truyền thống được đưa vào các ứng dụng công nghệ, cây chè không chỉ hiện diện trên những nương chè hay trong những sản phẩm quen thuộc, mà còn bước vào không gian số hoá của robot, AI, tự động hóa, những ý tưởng về nông nghiệp xanh và quảng bá du lịch. Sự gặp gỡ giữa truyền thống và công nghệ, giữa văn hóa di sản và tư duy sáng tạo đã tạo nên một diện mạo mới cho nền giáo dục.
Từ trang sách đến chén trà, từ góc thư viện đến những sân chơi công nghệ, văn hóa trà đã từng bước hiện diện trong từng nhịp sống học đường. Nhờ đó, những bài học trên lớp trở nên sinh động hơn, những trải nghiệm trở nên gần gũi hơn, và trong mỗi học trò được gieo thêm tình yêu với quê hương cùng ý thức trân trọng, gìn giữ di sản văn hóa của dân tộc.Và biết đâu, mai này, chính những học trò hôm nay sẽ mang theo hương trà quê hương trên hành trình của mình, để Trà Việt không chỉ được gìn giữ trong ký ức, mà còn vươn xa, tỏa sáng trong lòng bạn bè năm châu.
ThS Phạm Thị Cẩm Anh