Một đám cưới ở xã Diễn Kim, Diễn Châu, Nghệ An.

Gánh nặng sau cưới
Trong một lần về ăn cổ cưới ở làng chài xã Diễn Kim, huyện Diễn Châu, chúng tôi ngạc nhiên khi nghe cô dầu Nguyễn Thị T chia sẻ tục lệ ở địa phương là nhà gái không được nhận tiền phong bì mứng cuối, riếu khách cố tặng gia đình vẫn sẽ kiên quyết từ chất ChịT cho biết, nhà có 3 chị em gái, chị gái đã lấy chồng. Để lo của hồi môn và đám cưới cho chị gái lấy chồng, đến nay gia đình vẫn chưa trả được nợ trước, nay lại lo cho đám cưới của T. "Cứ cưới con gái là không được nhận phong bì mừng cưới. Nếu phá lệ, trót nhận phong bì thì sẽ bị cả làng bêu riếu, mang tiếng xấu. Bố mẹ em đã đi ăn cưới không của nhà người ta rồi, giờ cưới con gái mình không thể nhận phong bì của mọi người được". Chị T cho biết thêm.
Diễn Kim là xã ven biển, có 13 xóm, gần 10 nghìn dân, 2.345 hộ, tỉ lệ hộ nghèo năm 2014 là 12%, bà con một số ít làm ruộng, chủ yếu sống bằng nghề đi biển và nghề muối. Theo thống kê của người dân, mỗi năm, Diễn Kim có khoảng gần 100 đám cưới, trong đó 50% là gả con gái. Điều khác lạ so với các vùng quê khác là tại Diễn Kim, cưới con trai thì được nhận quà mừng, nhưng cưới con gái thì không.
Nói về tập tục này, ông Bùi Xuân Diệu, Bí thư Chi bộ, xómiền Tin, xDễn Kim, huyện Diễn Châu cho biết: "Đã từ xa xưa truyền lại quan niệm rằng, là lộc con gái, duyên con gái nên mời một số anh em bà con thân thích đến uống chén rượu mừng, chứ không tổ chức mời khách đông, mâm cổ linh đình và không nhận quà mừng của ai.

Duyên con gái như bông hoa buổi sớm, rực rỡ và ngất hương nhưng chỉ đẹp và thơm trong buổi sáng thôi, bông hoa buổi chiều đã khác lắm rồi, nếu không kịp bán thì thành hoa ế, con gái lấy được chồng là một niềm vui cần phải có tiệc đãi mọi người. Lâu dân thành nếp ứng xử lưu truyền qua nhiều thế hệ".
Cũng về phong tục này, một số cụ cao niên ở đầy cho biết thêm:
Phong tục này còn bắt nguồn từ quan niệm con gái đi lấy chồng là
"mất họ". Nhà trai sang xin cưới bao giờ cũng có thịt lợn, gà, xôi, rượu.
Nhà gái đem lễ mặn đó "khao làng".
Còn con trai thì ngược lại, lấy vợ là
"thêm người, thêm của" nên không phải chịu phong tục trên. Mặc dù phải lo số tiền "khủng" bỏ ra làm đám cưới mà không được "thu hồi vốn" nhưng sợ bị tiếng xấu để đời nên hiếm gia đình nhà gái nào dám phá lệ làng. Tập tục này có từ thời cha ông để lại, lâu dần thành nếp ứng xử lưu truyền qua nhiều thế hệ và đến nay vẫn lưu giữ. Thường thì đám cưới con gái không tổ chức quá linh đình mà chỉ làm mâm cổ mời làng xóm, anh em thân cận nên sẽ không nhận quà mừng của bất cứ ai". Bà Nguyễn Thị Thoa (70 tuổi), người dân xóm Tiền Tiến cho biết thêm: "Thời tôi lấy chông, cha mẹ có thể giết lợn làm cổ để thiết đãi làng xóm nhưng bây giờ không chỉ là con lợn nữa, nhiều nhà phải đi vay tiền để tổ chức cho con.
Xóm làng ai có con gái cũng vậy đâu riêng nhà mình".
Có nên "miễn phí"?
Nhà chuẩn bị cho con gái lấy chồng, nói về tục đám cưới ở làng quê, anh Nguyễn Xuân T, xóm Tiền Tiến, Diễn Kim, Diễn Châu chia sé:
"Nhà tôi có ba đứa con gái, 2 đứa đầu đã xây dựng gia đình, 2 đám cưới trước thì vẫn mời những gia đình họ đã từng mời mình dự tiệc cưới "miễn phí". Tuy kinh tế gia đình còn khó khăn nhưng cũng phải cổ gắng vay mượn làm đám cưới cho con, đẹp mặt đẹp lòng và trên hết là trả ơn cho làng xóm. Sắp tới làm đảm cưới cho con gái thứ 3, tôi sẽ làm theo chủ trương của nhà nước, quyết tâm loại bỏ dần thủ tục này, đám cưới cũng sẽ được tổ chức như các đám trước kia, nhưng số lượng khách gia đình sẽ giảm, sẽ nhận quà hợp tình hợp lý, để không phải mất lòng, qua đó mọi người sẽ hiểu rõ và làm theo thôi".
Còn chị N.T.T xã Diễn Kim cho biết: "Em cũng sắp làm đám cươi, bố mẹ em cũng đã bàn bạc với gia đình sẽ không tổ chức linh đình, mới ít nhưng sẽ nhận quà để trang trải một phần kinh phí. Chứ không xong đám là nợ nần chồng chất, vợ chồng ôm cả một đống nợ....

Phụ nữ xã Diễn Kim làm muối.

Nói về vấn đề này, ông Nguyễn Xuân Thủy, Chủ tịch UBND xã Diễn Kim cho biết: Phong tục cưới con gái không được nhận tiền, quà mừng không chỉ có ở Diễn Kim, các xã như Diễn Bích, Diễn Vạn...cũng đã có tục này từ xa xưa. Trải qua nhiều thế hệ, tập tục này đến nay đã không còn phù hợp với nếp sống mới, ngày xưa chỉ có mâm hoa quả, miếng trầu, bữa cơm gia đình. Đến nay nếu gia đình nào có đám con gái thì mất cả hàng chục triệu, tốn kém. Ban văn hóa xã cũng liên tục tuyên truyền vận động người dân để họ hiểu rõ vấn đề này hơn.
Ông Hoàng Ngọc Sơn, cán bộ văn hóa xã Diễn Vạn chia sẻ: "Đây là phong tục có từ lâu đời được duy trì đi vào tiềm thức của người dân rồi nên khó có thể thay đổi. Hiện nay, đã có một số gia đình có nhận quà mừng ngày cưới con gái, tuy nhiên, số này chiếm tỉ lệ rất ít và khi nhận quà mừng họ cảm thấy "khó coi" vì làm trái lệ làng. Tuy nhiên, cũng cần phải đổi thay những tập tục không còn phù hợp với văn hóa và đạo lý thời 4.0 hiện nay. Từ khi chính quyền vào cuộc tuyền truyền nếp sống văn hóa mới, các gia đình có con em trong độ tuổi kết hỗn nên tổ chức các lễ cưới gọn nhẹ, an toàn, tiết kiệm, qua đó giảm thiếu áp lực về kinh tế, nhờ vậy, gần đây, nhiều đám cưới đã không còn tổ chức linh đình tốn kém như trước.

( Trong bài địa danh được sử dụng từ trước ngày 01-7-2025 )

Bài và ảnh: Minh Thông