Vũ điệu trên sân cỏ.

Tiếng còi chen giữa nhịp chiêng 

Nhịp cồng chiêng dội xuống từ khán đài chốc chốc bị cắt ngang bằng tiếng còi trọng tài đanh gọn. Mặt sân chiều cuối tháng Tám bốc hơi nóng hầm hập. Một nữ cầu thủ Gia Rai rướn người, tung chân phải... Tà váy đỏ đen bung mở, cuộn tròn theo vòng xoay cơ thể. Đế giày bám sát mặt cỏ, kéo theo những mảng hoa văn dệt tay xô lệch vào guồng chân bứt tốc. 

Trang phục truyền thống gần như được “mặc định” là gắn với bước chân thong thả, hai bàn tay đan chéo giấu sau lớp vải nỉ dày. Ấy vậy mà chiều nay, nếp váy kéo lên ngang gối. Bắp chân sạm nắng bó gọn trong đôi tất thể thao kéo cao. Mồ hôi lăn qua gò má, rịn ướt cổ áo thêu tay. Khớp gối gồng lên, tì đè giữa một pha tranh bóng. Nữ cầu thủ vừa ghi bàn trượt bằng hai đầu gối trên mặt thảm. Vụn sân cỏ bắn lên, bám chặt vào sợi chỉ vàng ươm của tấm áo ướt sũng đang nhấp nhô theo nhịp thở. 

Giải bóng đá nữ các dân tộc thiểu số Việt Nam VTV Cup lần thứ I năm 2026.

Chị Thươn vươn tay quệt trán. Bàn tay chai sần từng chở nông sản vượt dốc Đắk Đoa nay cẩn thận miết lại tấm băng thủ quân. Đôi chân trần quen lội sình lầy mùa mủ cao su Tây Nguyên lọt thỏm trong đôi giày đinh thắt dây siết chặt. Chị quét mắt qua đội hình, cất giọng khàn khàn gọi đồng đội lùi về phòng ngự, mang theo nguyên vẹn cung cách quán xuyến công việc nương rẫy vào từng đường bóng. 

Góc sân bên kia, Giang - mười sáu tuổi - thở dốc, đưa mắt tìm mẹ ruột đang lùi về vòng tròn trung tâm. Sáu năm trước, cô bé nấp sau lưng mẹ, ngó quả bóng nhựa rỗng ruột lăn lóc góc chợ mạn đồi. Nhiều trưa nắng, cô thoăn thoắt chạy dọc mép rẫy râm ran tiếng sầu riêng rụng nhặt bóng cho mẹ. Chiều nay, hai mẹ con khoác chung một sắc áo. Đường chỉ dệt tay cọ xát vào da thịt khi họ cùng tăng tốc đuổi theo một đường chuyền. 

Hoa văn bước ra khỏi rương gỗ 

Trang phục bản địa đôi lúc nằm xếp lớp dưới đáy rương, chờ ngày hội diễn mới mang ra mặc. Lễ xong, nếp áo lại nằm gọn trong bóng tối ngai ngái mùi băng phiến. Người mặc nơm nớp giữ gìn, sợ nhăn nếp vải, đứt đường chỉ. Nhưng hôm nay, khoảng sân cỏ nhân tạo Nghĩa Lộ đã tạo ra một nhịp điệu khác. Tờ Le Petit Journal (Pháp) ghi nhận sự kết hợp giữa bóng đá và bản sắc của di sản văn hóa đã biến thảm cỏ thành một không gian văn hóa sống động. Các đội bóng nghiệp dư bước ra khỏi lũy tre làng, giao lưu chéo giữa nhiều cộng đồng. Quanh năm gắn chặt với nương rẫy và bếp núc, hôm nay những người phụ nữ dân tộc thiểu số khoác y phục quê hương chạy trên sân cỏ, tự nhiên cất tiếng nói qua từng đường bóng, từng sải chân.

Sút!

Người mẹ gùi bắp hôm qua, cô gái hái chè sớm nay thoăn thoắt bám đuổi đối phương. Phom dáng váy áo nới lỏng. Đường gấu bẻ cao hơn tạo khoảng hở cho khớp gối gập duỗi. Lớp vải lót bên trong rút mỏng giúp cơ thể tản nhiệt. Hoa văn bản địa đồng hành cùng đôi giày đinh mua ngoài chợ huyện. 

Gấu váy vén gọn, họ rướn người, xoạc bóng, đánh đầu. Miếng bó gối thể thao thắt chặt mép vải thổ cẩm. Mảnh áo quê hương cuốn theo nhịp chạy, dính bết vụn sân cỏ xen lẫn mồ hôi bên trong đường biên, nhịp sống văn hóa tiếp tục xoay vòng qua hoạt động nếm thử hương vị Tết Xíp xí của đồng bào Thái vùng Nghĩa Lộ. Sân cỏ kéo cư dân đất đỏ bazan và người dưới tán rừng sương phủ ngồi lại cạnh nhau khiến truyền thông trong nước và quốc tế phải thốt lên: Hấp dẫn không kém… ngoại hạng Anh.

Nét đẹp truyền thống bước vào nhịp sống thường nhật

Các cô gái vốc ngụm nước suối vã lên mặt, mặc áo váy của làng bản mình vờn trái bóng, lướt qua mọi ống kính máy quay. Mười hai đội bóng từ vùng núi đá tai mèo Tây Bắc, nắng gió Bắc Trung Bộ vòng lên Tây Nguyên cùng đổ về Nghĩa Lộ. 

Trang ASEAN Football đã phải bày tỏ sự kinh ngạc trước sức nóng của giải đấu, đặc biệt là trận chung kết. Mười lăm ngàn khán giả nêm chật kín các bậc thềm bê tông, dán mắt vào những nữ cầu thủ thi đấu trong trang phục, đích thực là “màu cờ sắc áo” của dân tộc mình. Dưới nắng chiều, các dải màu muôn sắc liên tục xô vào nhau. Mảng chàm thẫm của người Mông lướt qua sắc đỏ của người Gia Rai. Hoa văn hình thoi mô phỏng triền núi của người Thái đan chéo cùng họa tiết kỷ hà của người Ba Na. 

Giải Cúp VTV5 Bình Liêu mở rộng

Giải Cup VTV5 Gia Lai mở rộng

Đã thấy, ở không gian công sở, họa tiết trang phục các dân tộc thiểu số được điểm xuyết tinh tế trên mép áo, khăn quàng cổ. Ở trường học, thay vì ép học sinh mặc trọn bộ trang phục nhiều lớp vải dày dưới trời nắng gắt, một dải thổ cẩm ép nhiệt chạy dọc viền cổ áo sơ mi trắng giúp các em vận động thoải mái, khi tham gia những trò đẩy gậy, kéo co, ném còn. 

Giờ lại thấy, trang phục thổ cẩm, di sản văn hóa đặc sắc của đồng bảo tung bay bên trái bóng tròn. 

LƯƠNG ĐÌNH KHOA