Hướng tới xây dựng cơ sở dữ liệu hoàn chỉnh về nghệ nhân

TS Nguyễn Thế Hùng - Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hội Di sản Văn hoá Việt Nam phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị

Tại Hội nghị tổng kết, PGS.TS Nguyễn Thị Yên, Giám đốc Trung tâm cho biết, trong năm 2025, Trung tâm đã tổ chức nhiều chuyến khảo sát tại các di tích tiêu biểu, như: Khảo sát, tìm hiểu tại xã Yên Đồng (tỉnh Ninh Bình) lấy tư liệu viết bài cho hội thảo khoa học “Phủ Quảng Cung và các di tích lịch sử - văn hóa tiêu biểu xã Yên Đồng, tỉnh Ninh Bình: Gìn giữ và phát huy giá trị gắn với phát triển du lịch”; tham gia nhiều cuộc tọa đàm, hội thảo để giao lưu, chia sẻ và trao đổi học thuật với cộng đồng và các nhà nghiên cứu, nhà quản lý về những chủ đề đương đại mà các bên cùng quan tâm. Tiếp tục tư vấn và hỗ trợ về mặt chuyên môn cho các địa phương, các cơ sở thờ tự, các doanh nghiệp trong các dự án trùng tu, tôn tạo hoặc quảng bá, giới thiệu di sản văn hóa thờ Mẫu. Ngoài ra, Trung tâm cũng đã tham gia chương trình tập huấn, chia sẻ, giới thiệu về di sản thực hành văn hóa Then và bảo tồn, phát huy di sản thực hành Then tại tỉnh Bắc Ninh và tỉnh Quảng Ninh.

PGS.TS Nguyễn Thị Yên, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Bảo tồn Văn hóa Tín ngưỡng Việt Nam trình bày Báo cáo tổng kết năm 2025 và phương hướng hoạt động năm 2026 tại Hội nghị

"Tiếp nối truyền thống của các thế hệ đi trước, chúng tôi  luôn coi công việc nghiên cứu là nhiệm vụ hàng đầu của Trung tâm với việc xác định: Nghiên cứu phải có sự gắn kết giữa lý luận và thực tiễn; nghiên cứu là để góp phần tư vấn chính sách, đáp ứng những yêu cầu mới đặt ra của thực tiễn cuộc sống. Về cụ thể, thì nghiên cứu tín ngưỡng thờ Mẫu luôn là nhiệm vụ chính của Trung tâm với mục đích hướng tới là: Tiếp tục nghiên cứu nhằm nhận diện và làm sâu sắc hơn về vai trò, vị trí của tín ngưỡng thờ Mẫu trong dòng chảy  tín ngưỡng Việt Nam, từ đó làm cơ sở cho việc đề xuất việc bảo tồn, phát huy đáp ứng những yêu cầu mới của thời đại…", PGS.TS Nguyễn Thị Yên chia sẻ.

Trong phương hướng hoạt động năm 2026, Trung tâm đề ra mục tiêu: Tiếp tục các hoạt động sưu tầm, nghiên cứu và tư vấn, hỗ trợ cộng đồng. Trong đó đặc biệt ưu tiên tìm nguồn kinh phí để triển khai in ấn, giới thiệu các tài liệu về tín ngưỡng thờ Mẫu, trước mắt ưu tiên giới thiệu về các bộ kinh sách thờ Mẫu đầu thế kỷ XX. Tăng cường tổ chức các cuộc hội thảo, tọa đàm khoa học coi đây là nhiệm vụ trọng tâm của năm 2026 với các phương thức linh hoạt, đa dạng. Khuyến khích các cá nhân, tập thể có những sáng kiến, đề xuất mới cho việc triển khai hoạt động của Trung tâm và CLB Đạo Mẫu Việt Nam thêm đa dạng, phong phú, hiệu quả.

TS Nguyễn Thế Hùng và TS, Thiếu tướng Nguyễn Xuân Năng trao Bằng khen của Hội Di sản Văn hóa Việt Nam cho các cá nhân, tập thể có hoạt động xuất sắc

Các tập thể, cá nhân nhận Giấy khen của Trung tâm Nghiên cứu và Bảo tồn Văn hóa Tín ngưỡng Việt Nam cho những hoạt động nổi bật của các CLB Đạo Mẫu tại các địa phương

Phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị, TS Nguyễn Thế Hùng - Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hội Di sản Văn hoá Việt Nam, khẳng định, trong năm qua, Trung tâm đã bám sát chức năng, nhiệm vụ, triển khai được một số công việc cơ bản liên quan đến nghiên cứu, tư vấn và tổ chức các hoạt động sưu tầm, nghiên cứu, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa tín ngưỡng Việt Nam, đồng thời tích cực hỗ trợ các hoạt động của CLB Đạo Mẫu Việt Nam.

TS Nguyễn Thế Hùng đề nghị, năm 2026 và những năm tới đây, Trung tâm tập trung vào triển khai một số nhiệm vụ trọng tâm: Các câu lạc bộ trực thuộc tổng hợp ý kiến của nghệ nhân báo cáo với lại Trung tâm. Trên cơ sở đó, Trung tâm tham mưu với Hội Di sản Văn hoá Việt Nam và Hội có thể tham mưu với cơ quan quản lý nhà nước trong việc ban hành chính sách tạo điều kiện cho nghệ nhân thực hành tốt hơn nữa; Cần phối hợp và nếu có điều kiện chủ động thực hiện việc kiểm kê, sưu tầm các truyện kể, các bài hát, các dị bản mà mỗi nơi có sẽ thể hiện khác nhau. Đặc biệt, xây dựng cơ sở dữ liệu về các nghệ nhân là công việc có ý nghĩa lâu dài. Trung tâm nên lập website để các nghệ nhân tự hoàn chỉnh và công khai các thông tin về nghệ nhân trên website đó, để đảm bảo các thông tin đó là chính xác, trung thực, đầy đủ.

“Việc xây dựng dữ liệu này thực hiện lâu dài, chứ không phải chỉ năm 2026. Chúng tôi đã tiếp xúc hàng nghìn hồ sơ của các nghệ nhân gửi tới đề nghị ghi danh nghệ nhân nhân dân, nghệ nhân ưu tú, nhưng có những nghệ nhân cao tuổi trước đây có thể nhờ đệ tử, nhờ con cháu kê khai giúp hồ sơ. Khi đó, cũng có thể việc kê khai thông tin chưa chính xác hoặc còn thiếu...” - TS Nguyễn Thế Hùng nhấn mạnh.

Bài và ảnh: Q.Hương