100% hiện vật đưa về nước được quản lý, bảo quản theo quy định của pháp luật
Trong giai đoạn 2026 - 2030, Đề án phấn đấu hoàn thành việc nhận diện và lập Danh sách tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam đáp ứng được tiêu chí bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm có giá trị đang ở nước ngoài; xây dựng và ban hành hướng dẫn chuyên môn, quy trình đưa hiện vật về nước để triển khai thống nhất trên cả nước.
Bảo đảm 100% hiện vật sau khi đưa về nước được đăng ký, kiểm kê, quản lý, bảo quản và phát huy giá trị theo quy định của pháp luật; áp dụng các biện pháp bảo quản, bảo vệ và hình thức trưng bày phù hợp với tính chất, giá trị và tình trạng của từng hiện vật. Số hóa và tích hợp 100% hồ sơ đã thu thập vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về di sản văn hóa.
Tăng cường hợp tác quốc tế về phòng, chống buôn bán trái phép di sản văn hóa, chia sẻ thông tin, truy vết nguồn gốc, thúc đẩy hoàn trả, đưa hiện vật về nước; tổ chức đào tạo tối thiểu 50 lượt cán bộ chuyên môn về giám định, đàm phán, pháp lý quốc tế.
Giai đoạn 2031 - 2035 xử lý tối thiểu 50 hồ sơ hiện vật thuộc Nhóm A, B, C; phấn đấu đưa về nước từ 30 hiện vật trở lên; duy trì, cập nhật Danh sách và Cơ sở dữ liệu; đào tạo tối thiểu 60 lượt cán bộ chuyên môn và từng bước hình thành đội ngũ chuyên gia quốc gia.
Ngày 16/11/2023, buổi lễ chuyển giao Ấn vàng “Hoàng đế chi bảo” - một báu vật hoàng cung của Triều Nguyễn Việt Nam cho Việt Nam đã diễn ra trang trọng tại Đại sứ quán Việt Nam, Thủ đô Paris, Cộng hòa Pháp.
Phân loại di sản và tăng cường phối hợp liên ngành trong công tác hồi hương cổ vật
Để hiện thực hóa các mục tiêu đề ra, Đề án triển khai nhiều nhiệm vụ và giải pháp mang tính chiến lược. Trước hết là việc xây dựng Danh mục nhận diện tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa đáp ứng tiêu chí bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm đang ở nước ngoài. Danh mục được xây dựng theo hướng mở, tích hợp dữ liệu từ cơ quan quản lý, bảo tàng, cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, cơ quan công an, tổ chức quốc tế, nhà sưu tập, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài.
Trên cơ sở Danh mục nhận diện, tiến hành rà soát, lập Danh sách tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam đáp ứng được tiêu chí bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm có giá trị đang ở nước ngoài; đánh giá, xác định thứ tự ưu tiên theo các tiêu chí: giá trị, mức độ quý hiếm, nguy cơ thất thoát, khả năng đàm phán và tình trạng hồ sơ; đồng thời xây dựng, chuẩn hóa hồ sơ khoa học và dữ liệu số cho từng hiện vật, bảo đảm cập nhật và liên thông với các hệ thống chuyên ngành. Ban hành hướng dẫn chuyên môn về: quy trình đưa hiện vật về nước; giám định tính xác thực, giá trị, mức độ ưu tiên; pháp lý, ngoại giao (pháp luật Việt Nam, Công ước UNESCO năm 1970, xử lý tranh chấp, yêu cầu hoàn trả); thị trường nghệ thuật, huy động nguồn lực (đấu giá quốc tế, tiếp nhận tài trợ, hiến tặng); hướng dẫn chuyên môn về nhận diện hiện vật. Xây dựng phương án đưa tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa đáp ứng tiêu chí bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm đang ở nước ngoài về nước theo từng nhóm và tích hợp dữ liệu về tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa Việt Nam ở nước ngoài vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về di sản văn hóa.
Bên cạnh đó, công tác hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành giữa các bộ, ngành như Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bộ Ngoại giao, Bộ Công an, Bộ Tài chính, Bộ Tư pháp và Ủy ban nhân dân các địa phương đóng vai trò quyết định. Các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài sẽ đóng vai trò cầu nối quan trọng trong việc phát hiện, theo dõi và xác minh thông tin về cổ vật tại các nhà đấu giá hoặc bộ sưu tập quốc tế. Song song với đó, việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao thông qua đào tạo chuyên sâu về pháp luật quốc tế, giám định cổ vật và ngoại giao văn hóa sẽ tạo nền tảng vững chắc cho quá trình thực thi nhiệm vụ lâu dài.
Đề án được thực hiện từ năm 2026 đến năm 2035, chia thành 02 giai đoạn nhằm bảo đảm tính khả thi, từng bước xây dựng nền tảng, thí điểm và mở rộng. Sau khi kết thúc Đề án, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch và các cơ quan liên quan căn cứ chức năng, nhiệm vụ được giao tiếp tục duy trì, cập nhật thông tin, dữ liệu về hiện vật; thực hiện các hoạt động phát hiện, xác minh, thu hồi, mua, tiếp nhận và phát huy giá trị hiện vật theo quy định của pháp luật; tổng kết, đánh giá và báo cáo cấp có thẩm quyền theo quy định.
Đề án đưa di sản văn hóa về nước không chỉ là một nhiệm vụ chuyên môn về văn hóa mà còn là hành trình khơi dậy lòng tự hào dân tộc, khẳng định tầm vóc và vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.
P.V