Đền thờ ông bà Đỗ Công Tường

Giá trị di sản văn hóa của Đền thờ

Dưới thời Vua Gia Long, ông Đỗ Công Tường (tục danh Lãnh), cùng vợ đến lập nghiệp tại thôn Mỹ Trà (phường Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp ngày nay). Bằng việc khai khẩn đất hoang, trồng quýt và gây dựng cuộc sống, ông bà góp phần vào quá trình khai phá, định cư của cư dân nơi đây. Ông vốn cương trực, am hiểu kinh sách nên được dân làng cử giữ chức Câu Đương, đảm trách việc phân xử tranh tụng trong thôn. Đây là cơ sở để người dân về sau gọi ông là Câu Lãnh.

Vườn quýt của ông bà rộng rãi, nằm ở vị trí thuận tiện cả đường bộ lẫn đường sông nên dần trở thành nơi người dân tụ họp, trao đổi hàng hóa. Thương bà con phải mua bán giữa mưa nắng, ông bà dựng lều quán bằng tre lá để mọi người có nơi trú ngụ. Việc buôn bán ngày càng nhộn nhịp, hình thành chợ Vườn Quýt, sau được gọi là chợ Ông Câu hay chợ Câu Lãnh. Theo tư liệu địa phương, tên gọi Câu Lãnh về sau gắn với địa danh Cao Lãnh.

Trong ký ức dân gian, năm 1820 tại vùng này xảy ra dịch tả khiến nhiều người chết. Trước tình cảnh đó, ông, bà đã bày hương án khấn nguyện xin chết thay cho dân chúng để dịch mau chấm dứt. Theo truyền tụng, bà mất vào đêm mùng 9 tháng 6 âm lịch; sau đó ông cũng nhiễm bệnh và qua đời vào mùng 10. Bà con nơi đây biết ơn ông bà nên đã lập miếu thờ phụng. Trải qua nhiều lần tu bổ, tôn tạo, đền thờ ngày càng hoàn chỉnh nhưng vẫn duy trì chức năng thờ tự và tưởng niệm ông bà.

Chánh điện thờ ông bà Đỗ Công Tường

Giá trị của di tích còn thể hiện qua lịch sử kiến trúc và hệ thống thờ tự được cộng đồng gìn giữ qua nhiều thời kỳ. Năm 1963, mặt tiền và cổng tam quan được tu bổ; năm 1972, chánh điện được xây dựng lại rộng rãi hơn. Đợt trùng tu từ năm 2012 đến năm 2014 tiếp tục mở rộng không gian nhưng vẫn giữ vị trí và các đối tượng thờ tự truyền thống. Đền được xây dựng theo lối chữ Công, với hệ thống bàn thờ, bài vị, sắc thần cùng nhiều yếu tố trang trí mang đậm đặc trưng của kiến trúc tín ngưỡng Nam Bộ.

TS Nguyễn Phúc Nghiệp, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử tỉnh Đồng Tháp, cho biết: “Công lao của ông bà Đỗ Công Tường được triều đình nhà Nguyễn ghi nhận thông qua bản sắc phong của Vua Bảo Đại năm 1935: Sắc cho xã Mỹ Trà, tỉnh Sa Đéc, thờ phụng vị thần có công khai lập chợ Câu Lãnh là Đỗ Công Tường. Đây cũng là bằng chứng lịch sử có giá trị về công lao của ông bà đối với vùng đất Cao Lãnh và địa danh ấy đã tồn tại hơn 200 năm. 

Ông Nguyễn Anh Tuấn, Trưởng Ban Tế tự Đền thờ ông bà Đỗ Công Tường, cho biết: “Hơn 200 năm qua, trong tâm thức người dân Cao Lãnh, ông bà được tôn kính như những vị phúc thần che chở dân lành, mang lại bình an. Tấm lòng của ông bà đã trở thành biểu tượng của tình thương, sự đùm bọc và tinh thần giúp đỡ nhau vượt qua khó khăn. Đền thờ là nơi lưu dấu tiền nhân thời khẩn hoang, lập ấp; còn lễ giỗ đã trở thành sinh hoạt tâm linh gắn bó với người dân Cao Lãnh. Chính cộng đồng đã góp phần gìn giữ và trao truyền những giá trị ấy qua nhiều thế hệ”.

Bia tiểu sử ông bà Đỗ Công Tường

Ngày 20/4/2001, Đền thờ ông bà Đỗ Công Tường được công nhận là di tích cấp tỉnh. Năm 2014, đền được trao Bảng vàng “Top 100 điểm du lịch văn hóa tâm linh tiêu biểu”. Đặc biệt, ngày 8/7/2019, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng Mộ và Đền thờ ông bà Đỗ Công Tường là Di tích lịch sử - văn hóa quốc gia. Đây là cơ sở quan trọng để bảo tồn và phát huy giá trị di tích trong đời sống hiện nay.

Cổng tam quan

Bảo tồn và phát huy giá trị di sản Đền thờ ông bà Đỗ Công Tường trong đời sống đương đại

Từ những giá trị lịch sử, kiến trúc, nghệ thuật và tín ngưỡng có thể thấy, Đền thờ ông bà Đỗ Công Tường không chỉ là nơi tưởng niệm những người có công với vùng đất Cao Lãnh mà còn là một di sản sống, gắn bó mật thiết với cộng đồng. Lễ giỗ được duy trì qua nhiều thế hệ, cùng sự tham gia của người dân, cho thấy sức sống bền bỉ của di sản. Trong bối cảnh hiện nay, việc bảo tồn cần gắn với phát huy giá trị, để di sản tiếp tục hiện diện trong đời sống văn hóa, giáo dục và du lịch địa phương.

Một là, chú trọng bảo tồn các giá trị gốc của di tích: Việc tu bổ, tôn tạo đền thờ cần được thực hiện thận trọng, trên cơ sở tôn trọng kiến trúc, cảnh quan và không gian thờ tự truyền thống. Đặc biệt, cần kiểm kê, bảo quản tốt sắc phong, bài vị, hoành phi, đối liễn và các hiện vật có giá trị; đồng thời từng bước số hóa tư liệu để phục vụ nghiên cứu, trưng bày và lưu giữ lâu dài.

Tượng thờ ông bà Đỗ Công Tường

Hai là, giữ gìn lễ giỗ gắn với vai trò chủ thể của cộng đồng: Lễ giỗ ông bà Đỗ Công Tường đã trở thành sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng quen thuộc của người dân Cao Lãnh. Vì vậy, cần duy trì các nghi thức truyền thống, bảo đảm tính trang nghiêm và phù hợp với đời sống hiện nay. Vai trò của Ban Tế tự, người dân, tiểu thương và các lực lượng tham gia cần tiếp tục được phát huy, bởi chính cộng đồng là chủ thể thực hành, gìn giữ và trao truyền di sản.

Ba là, tăng cường giáo dục di sản cho thế hệ trẻ: Câu chuyện về ông bà Đỗ Công Tường chứa đựng những giá trị về lòng nhân ái, nghĩa tình và trách nhiệm với cộng đồng. Các trường học có thể phối hợp với Ban Quản lý di tích tổ chức tham quan, học tập thực tế và tìm hiểu lịch sử địa phương tại di tích. Qua đó, học sinh, sinh viên hiểu rõ hơn quá trình hình thành vùng đất Cao Lãnh, đồng thời nâng cao ý thức trân trọng và gìn giữ di sản quê hương.

Bằng xếp hạng di tích quốc gia Đền thờ ông bà Đỗ Công Tường

Bốn là, đổi mới cách giới thiệu và quảng bá di sản: Bên cạnh thuyết minh trực tiếp, cần xây dựng nội dung giới thiệu ngắn gọn, chính xác về ông bà Đỗ Công Tường, lịch sử đền thờ, hệ thống thờ tự và lễ giỗ. Việc ứng dụng mã QR, hình ảnh, video và tư liệu số sẽ giúp người dân, du khách dễ tiếp cận thông tin, đồng thời mở rộng khả năng quảng bá di sản trên các nền tảng số.

Năm là, gắn bảo tồn di sản với phát triển du lịch văn hóa địa phương: kết nối đền thờ ông bà Đỗ Công Tường với Khu di tích Nguyễn Sinh Sắc và các điểm văn hóa, lịch sử trên địa bàn để hình thành tuyến tham quan mang dấu ấn Cao Lãnh. Hoạt động du lịch cần chú trọng giới thiệu chiều sâu lịch sử và văn hóa của di tích, tôn trọng không gian tín ngưỡng, hạn chế thương mại hóa. Từ đó, vừa quảng bá hình ảnh địa phương, vừa tạo thêm nguồn lực và sự quan tâm xã hội đối với việc bảo tồn di sản.

Chợ Cao Lãnh ngày nay

Tài liệu tham khảo

1. Nguyễn Hữu Hiếu, Nguyễn Thanh Thuận (2020), Ông Bà Đỗ Công Tường và thành phố Cao Lãnh, Hội Khoa học lịch sử Đồng Tháp.

2. Phạm Nguyễn Ý Tuyên (2019), Cao Lãnh - Cảnh cũ người xưa, NXB Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh và Hội Khoa học lịch sử Đồng Tháp.

3. Dương Út (2025), “Tấm lòng người dân Đồng Tháp với ông bà Đỗ Công Tường”, Báo Đồng Tháp, Https://baodongthap.vn/tam-long-nguoi-dan-dong-thap-voi-ong-ba-do-cong-tuong-a124368.html, truy cập ngày 6/9/2026.

TS VÕ VĂN SƠN

Trường Đại học Đồng Tháp