Miss Charm Bulgaria Christina Valena Ivanova trong tà áo dài Việt Vân của Lụa Kim.

Sau khi sự kiện khép lại, điều đáng chú ý không chỉ nằm ở những bộ sưu tập đã được trình diễn, mà ở cách mỗi nhà thiết kế lựa chọn một điểm chạm riêng để đưa hình ảnh Việt Nam đến gần hơn với công chúng quốc tế.

Từ lụa La Khê, lanh vùng cao, gai dầu, gấm, nhung, tre đến denim; từ kỹ thuật dệt thủ công, thêu tay, vẽ sáp ong đến những hình tượng quen thuộc của mỹ thuật dân gian, những chất liệu tưởng như rất riêng của Việt Nam đã bước vào ngôn ngữ thời trang đương đại. Ở đó, văn hóa không được đặt ra như một lời giới thiệu, mà hiện diện tự nhiên trong từng chất liệu, đường nét, hoa văn và cách người mặc chuyển động.

Bộ sưu tập của Nghệ nhân Ưu tú Lan Hương với cảm hứng từ hoa văn vùng cao xuất hiện trên sàn diễn quốc tế.

Có lẽ đó cũng là cách duyên dáng để thời trang trở thành một phương thức đối thoại văn hóa: không cần nói quá nhiều về Việt Nam, mà để những giá trị ấy hiện diện tự nhiên trong chất liệu, đường nét, hoa văn và bàn tay người làm nghề. Từ sức hấp dẫn của cái đẹp, sự tò mò về nguồn gốc, ý nghĩa và những giá trị phía sau trang phục được khơi mở, tạo nên một điểm chạm tự nhiên giữa văn hóa Việt Nam và công chúng quốc tế.

Từ Tứ linh đến những ký ức và chất liệu Việt

Điều tạo nên sức hấp dẫn của các bộ sưu tập tại London không phải là việc tất cả cùng tìm một cách giống nhau để thể hiện Việt Nam. Ngược lại, mỗi nhà thiết kế đi từ một điểm xuất phát khác nhau: có người trở về với nghề dệt truyền thống, có người tìm trong những chất liệu của vùng cao, có người đối thoại với hội họa dân gian, có người nhìn vào ký ức của ba miền hay trải nghiệm của cộng đồng người Việt xa quê.

Với “The Essence of La Khê”, nhà thiết kế Lê Đăng Toản và Nguyễn Thị Thúy Quỳnh đưa nghề dệt La Khê đến London từ chính quá trình tìm kiếm và phục hồi những kỹ thuật từng có nguy cơ thất truyền. Phía sau những tấm vải là công việc phục dựng khung dệt, tìm lại cách làm của những thế hệ trước và kiên trì khôi phục nghề. Tại London, khán giả không chỉ nhìn thấy thành phẩm mà còn có cơ hội tiếp cận những công cụ, nguyên liệu và quá trình tạo nên nó.

NTK Lan Hương chia sẻ về Hành Tinh Phồn Thịnh No.2 - nơi thời trang là một mắt xích bền vững của thiên nhiên.

Trong khi đó nhà thiết kế Lan Hương lại bắt đầu từ cây gai dầu và kỹ thuật thủ công của phụ nữ vùng cao. Từ trồng, thu hoạch, tước vỏ, xe sợi đến dệt vải, mỗi công đoạn đều cần bàn tay con người. Những họa tiết được tạo nên bằng thêu tay, vẽ sáp ong và kỹ thuật dệt gắn với đời sống của các cộng đồng vùng núi phía Bắc. “A Highland Haven” vì thế không chỉ đẹp ở màu chàm sâu, những mảng màu tương phản hay cấu trúc mạnh của trang phục; phía sau đó là cả một hệ thống tri thức về vật liệu, lao động và đời sống được đưa vào thời trang.

Với nhà thiết kế trẻ Tăng Mai Anh, những hình tượng Tố Nữ và Tứ Linh từ tranh Hàng Trống được chuyển sang một ngôn ngữ khác. Nhà thiết kế không sao chép nguyên bản hình ảnh trên tranh, mà nghiên cứu đường nét, tinh thần và ý nghĩa của chúng để tính toán lại tỷ lệ, nhịp điệu và vị trí trên tà áo dài. Khi hình ảnh vốn đứng yên trên mặt tranh chuyển động cùng cơ thể người mặc, di sản cũng có thêm một đời sống mới.

Áo dài Việt Nam gây sức hút lớn với khán giả quốc tế.

Ở một hướng khác, “Áo Dài 3 Miền” của nhà thiết kế Thái Nguyễn đặt cạnh nhau áo tứ thân, áo ngũ thân và áo bà ba, những dấu hiệu gợi nhớ ba vùng văn hóa Bắc - Trung - Nam. Trong “IDENTITY”, nhà thiết kế tiếp tục đi từ những ký ức, con người và trải nghiệm của cộng đồng người Việt xa quê. Việt Nam ở đây không chỉ được nhận diện bằng một biểu tượng, mà còn bằng những ký ức rất đời thường mà người Việt mang theo trong hành trình của mình.

Những lựa chọn ấy cho thấy Việt Nam có thể hiện diện trên thời trang quốc tế bằng rất nhiều cách. Không nhất thiết phải bắt đầu từ một biểu tượng đã quá quen thuộc. Một kỹ thuật dệt, một loại vải, một hình tượng dân gian, một ký ức vùng miền hay câu chuyện của một gia đình người Việt ở xa quê đều có thể trở thành điểm khởi đầu.

Đối thoại với thế giới từ những giá trị Việt

Điều quan trọng hơn cả có lẽ nằm ở cách những giá trị ấy được đặt vào một không gian quốc tế. Khi một khán giả London nhìn thấy một kỹ thuật dệt mà họ chưa từng biết, một hình tượng dân gian không quen thuộc hay một dáng áo dài được xử lý theo cách mới, họ không nhất thiết phải hiểu ngay toàn bộ ý nghĩa phía sau.

Nhưng họ có thể dừng lại và tự hỏi: Đây là gì? Chất liệu này được làm như thế nào? Vì sao người Việt lại tạo nên những hình tượng như vậy? Một câu hỏi như thế đôi khi có giá trị hơn rất nhiều lời giới thiệu dài.

NTK Lan Hương chia sẻ về Hành Tinh Phồn Thịnh No.2 - nơi thời trang là một mắt xích bền vững của thiên nhiên.

NTK Tăng Mai Anh từng chia sẻ rằng chị không kỳ vọng người xem quốc tế phải hiểu hết những tầng nghĩa của Tố Nữ hay Tứ Linh. Điều chị mong muốn là vẻ đẹp của trang phục có thể khơi lên sự tò mò về nguồn gốc của những hình tượng ấy. Khi đó, thời trang không còn chỉ là nơi trình diễn cái đẹp, mà trở thành cánh cửa để người đối diện bước vào một nền văn hóa bằng sự quan tâm của chính họ.

Đây cũng là điều đáng chú ý từ sự hiện diện của nhiều nhà thiết kế trong cùng một sự kiện. Việt Nam không xuất hiện qua một hình ảnh duy nhất. Những chất liệu, kỹ thuật, thế hệ và cách tiếp cận khác nhau cùng tạo nên một bức tranh rộng hơn về thời trang Việt Nam hôm nay.

Và trong bức tranh ấy, áo dài cũng không phải một di sản đứng yên. Nó tiếp tục được thử nghiệm, được mặc, được làm mới và được đưa đến những không gian khác nhau. Điều cần giữ lại không nhất thiết là mọi chi tiết của quá khứ, mà là sự hiểu biết đủ sâu để biết điều gì làm nên giá trị của nó.

Bộ sưu tập Việt Vân của thương hiệu Lụa Kim với vẻ đẹp tinh tế từ chất liệu lụa Việt xuất hiện trên sàn diễn quốc tế.

Có những thứ càng được giải thích càng dễ trở nên xa cách. Văn hóa có lẽ cũng vậy. Khi được đặt vào một hình thức đương đại với sự trân trọng và hiểu biết, nó có thể tự lên tiếng.

Sau London, điều ở lại vì thế không chỉ là hình ảnh những tà áo dài trên sàn diễn. Đó còn là những sợi tơ, mảnh vải, đường thêu, nét vẽ, ký ức vùng miền và bàn tay của những người làm nghề đã cùng đi một chặng đường xa.

Để rồi từ đó, Việt Nam xuất hiện trước bạn bè quốc tế không phải như một điều cần được giải thích, mà như một vẻ đẹp có thể nhìn thấy, cảm nhận và tiếp tục khám phá.

DUNG NGUYỄN