UNESCO tôn vinh Chủ tịch Hồ Chí Minh là Anh hùng giải phóng dân tộc Việt Nam và Nhà văn hóa kiệt xuất

Đại Hội đồng UNESCO Khóa họp lần thứ 18, từ ngày 17 tháng 10 đến 23 tháng 11 năm 1974, tại Paris, đã thông qua Nghị quyết 18 C/4.351 về thực hiện kỷ niệm các nhân vật kiệt xuất và sự kiện lịch sử lớn đã để lại dấu ấn trong sự phát triển của nhân loại.

Tại Nghị quyết này, Đại hội đồng cho phép ông Tổng Giám đốc UNESCO:

a) Yêu cầu các Ủy ban quốc gia đệ trình danh sách đã lựa chọn các ngày lễ kỷ niệm (một trăm năm chẵn hoặc nhiều trăm năm) của các nhân vật kiệt xuất và các sự kiện lớn trong lĩnh vực giáo dục, khoa học, văn hóa và truyền thống mà các Ủy ban quốc gia sẽ tổ chức kỷ niệm vào các năm 1977 và 1978;

b) Xuất bản danh sách các ngày lễ kỷ niệm này dưới hình thức một danh mục 2 năm và phân phát một cách rộng rãi cho các Ủy ban quốc gia, các tổ chức phi chính phủ và các tổ chức khác;

c) Sử dụng danh mục này như một bản hướng dẫn cho việc xuất bản các bài báo và việc chuẩn bị các chương trình trên đài phát thanh và truyền hình…

Đại Hội đồng UNESCO Khóa họp lần thứ 19 nhắc lại với việc: đề nghị các Uỷ ban quốc gia gửi vào đầu năm 1978 một danh sách được lựa chọn các lễ kỷ niệm... mà các nước này đang chuẩn bị để tổ chức kỷ niệm vào năm 1979 và 1980.

Căn cứ vào đề nghị của Hội đồng Chấp hành, của Ủy ban Quốc gia UNESCO của Việt Nam cùng nhiều ủy ban quốc gia khác, Khóa họp Đại Hội đồng UNESCO lần thứ 24 tại Paris, từ ngày 20-10 đến 20-11 năm 1987, đã thông qua các nghị quyết về việc tổ chức lễ kỷ niệm các nhân vật kiệt xuất và các sự kiện lịch sử, trong đó có Nghị quyết 24C/18.65 về việc Kỷ niệm 100 năm Ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh, với tư cách là Anh hùng giải phóng dân tộc Việt Nam và Nhà văn hóa kiệt xuất của nhân loại, vào năm 1990. (Ảnh: TL)

Hưởng ứng lời mời này, 35 Quốc gia thành viên đã gửi danh sách các lễ kỷ niệm mà họ đề nghị tổ chức trong các năm 1979 - 1980. Trên cơ sở đề xuất của Cộng hoà Dân chủ Đức và Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam, NGUYỄN TRÃI được UNESCO tôn vinh kỷ niệm với danh nghĩa là Nhà thơ, người sáng lập nền văn học cổ điển và anh hùng dân tộc của Việt Nam, vào năm 1980, nhân dịp 600 năm ngày sinh của ông...

Để chuẩn bị cho việc tổ chức các hoạt động nhân dịp kỷ niệm 100 năm Ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Ủy ban Quốc gia UNESCO của Việt Nam đã từng bước thúc đẩy vấn đề có ý nghĩa quan trọng này. Tại Khóa họp Đại hội đồng lần thứ 23, năm 1985, khi đoàn Việt Nam đề xuất tôn vinh Hồ Chí Minh, “các nước đều tỏ ý ủng hộ, không có nước nào nói phải xin ý kiến trong nước mà đều bảo là Hồ Chí Minh xứng đáng”…

 Ngày 14 tháng 4 năm 1987, thay mặt Nhà nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao kiêm Chủ tịch Ủy ban Quốc gia UNESCO của Việt Nam Võ Đông Giang đã đệ trình lên ngài Amadou Mahtar M’Bow, Tổng Giám đốc UNESCO, bản văn thư số 67/BTK/87 đề nghị Đại Hội đồng Khóa 24 thông qua Nghị quyết kỷ niệm lần thứ 100 Ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh….

Tuy nhiên, vấn đề này được quyết định bởi Đại hội đồng. Vì thế, tại Phiên họp lần thứ 126 của Hội đồng Chấp hành (cơ quan thay mặt Đại hội đồng giải quyết những công việc cần thiết trong thời gian giữa hai kỳ họp của Đại hội đồng), ông Tổng Giám đốc UNESCO đã đề nghị đưa vào chương trình nghị sự tạm thời của Khóa họp lần thứ 24 của Đại Hội đồng khoản mục với nội dung như sau:

“Kỷ niệm 100 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh vào năm 1990’’…

Căn cứ vào đề nghị của Hội đồng Chấp hành, của Ủy ban Quốc gia UNESCO của Việt Nam cùng nhiều ủy ban quốc gia khác, Khóa họp Đại Hội đồng UNESCO lần thứ 24 tại Paris, từ ngày 20-10 đến 20-11 năm 1987, đã thông qua các nghị quyết về việc tổ chức lễ kỷ niệm các nhân vật kiệt xuất và các sự kiện lịch sử, trong đó có Nghị quyết 24C/18.65 về việc Kỷ niệm 100 năm Ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh, với tư cách là Anh hùng giải phóng dân tộc Việt Nam và Nhà văn hóa kiệt xuất của nhân loại, vào năm 1990.

(Ảnh: TL)

Theo ông Nguyễn Dy Niên (khi đó là Thứ trưởng Bộ Ngoại giao kiêm Chủ tịch Uỷ ban quốc gia UNESCO của Việt Nam, dẫn đầu đoàn Việt Nam tham dự khóa họp), trong quá trình thảo luận tại Khóa họp lần thứ 24 này, các ý kiến phát biểu của các đại biểu quốc tế về Chủ tịch Hồ Chí Minh rất hay và xúc động, không chỉ hạn hẹp trong khuôn khổ “danh nhân”, mà còn chứa đựng những ý nghĩa lớn lao hơn, bao trùm hơn vượt ra khỏi phạm vi nội dung diễn đạt vốn đã rất sâu sắc trong Nghị quyết. Phải được nghe tại chỗ ý kiến của các đại biểu quốc tế, được cảm nhận trực tiếp những biểu thị tình cảm chân thật và sự ngưỡng mộ đến cảm động của bạn bè khắp năm châu đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh, chúng ta mới thấy hết được tầm quan trọng to lớn và ý nghĩa quốc tế của việc thế giới kỷ niệm 100 ngày sinh của Người. Các đại biểu đều bảy tỏ một quan điểm chung coi tư tưởng Hồ Chí Minh là tài sản chung của nhân loại, của mọi thời đại và khẳng định sự ủng hộ đối với Nghị quyết về việc Kỷ niệm 100 năm ngày sinh của Người là niềm vinh dự. Gần 30 nước đã ký tên đồng tác giả Nghị quyết về Chủ tịch Hồ Chí Minh và nhắc đi nhắc lại nhiều lần vì sợ Ban Thư ký ghi sót tên nước mình…

 Vì thế, “Ủy ban I (Ủy ban về các vấn đề chính trị), và sau đó, phiên họp toàn thể của Đại hội đồng đã thông qua Nghị quyết bằng nguyên tắc nhất trí tuyệt đối, là nguyên tắc thể hiện sự nhất trí tập trung nhất của diễn đàn quốc tế quan trọng này”. Cả Hội nghị cùng chúc mừng Việt Nam và coi “đây là Nghị quyết hay nhất của UNESCO về Danh nhân”.

Tại Nghị quyết quan trọng này, Đại hội đồng UNESCO đã khuyến nghị các nước thành viên “cùng tham gia kỷ niệm 100 năm Ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh, bằng việc tổ chức các hoạt động cụ thể để tưởng niệm Người, qua đó làm cho mọi người hiểu rõ tầm vóc vĩ đại của những tư tưởng và những cống hiến cho sự nghiệp giải phóng dân tộc của Người”, đồng thời đề nghị ông Tổng Giám đốc       UNESCO “triển khai các biện pháp thích hợp để kỷ niệm 100 năm Ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh và hỗ trợ các hoạt động kỷ niệm được tổ chức nhân dịp này, đặc biệt là những hoạt động sẽ diễn ra ở Việt Nam”.

 Năm 1990, thực hiện Nghị quyết của UNESCO về kỷ niệm 100 năm Ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhiều hoạt động cụ thể (gắn biển lưu niệm, bảo tồn và phát huy tác dụng của các di tích lưu niệm Hồ Chí Minh; dựng tượng Hồ Chí Minh và đặt tên đường phố, trường học…) đã được tổ chức ở nhiều nơi trên thế giới, như: Trung Quốc, Liên Xô, Lào, Campuchia, Cuba, Ấn Độ, Pháp, Xlôvakia, Hunggari, Iatlia, Bỉ, Thụy Sĩ, Mỹ, Mêhico, Angiêri, Yêmen, Luanda, Palétxtin, Inđônêxia…

(Ảnh: TL)

Phát biểu tại Hội thảo quốc tế “Chủ tịch Hồ Chí Minh - Anh hùng giải phóng dân tộc Việt Nam, Nhà văn hóa lớn”, tổ chức tại Hà Nội, tháng 3 năm 1990, Tiến sĩ M.AT-MÉT (Modagat Ahmet) Giám đốc UNESCO khu vực Châu Á - Thái Bình Dương, Đại diện đặc biệt của Tổng Giám đốc UNESCO, đã khẳng định “Hội nghị UNESCO phiên thứ 24, đã quyết định kỷ niệm 100 năm ngày sinh của Người vào năm 1990. Đây là một cử chỉ tôn kính đối với một nhân vật vĩ đại đã cống hiến trọn đời mình cho sứ mệnh tự do và độc lập. UNESCO rất vui sướng được tham gia vào sự kiện đáng ghi nhớ này. Điều đó biểu hiện sự cam kết sâu sắc của tổ chức này trong việc duy trì các giá trị và công lao của các nhân vật vĩ đại được nhân loại công nhận và kính trọng”. 

 Hai mươi năm sau ngày UNESCO tôn vinh kỷ niệm 100 năm ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh, tại Lễ kỷ niệm 120 năm ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh do Đại sứ quán Việt Nam tại Pháp tổ chức, ngày 14-5-2010, ông HANS D’ORVILLE, Phó Tổng Giám đốc UNESCO, đã có bài tham luận quan trọng về những đóng góp to lớn của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với sự phát triển của nhân loại và khẳng định rằng: “Chính tầm vóc vĩ đại của con người Hồ Chí Minh, mà chúng ta đã vinh danh Người ở UNESCO và trên thế giới”.

 Phát biểu tại Hội thảo quốc tế “Di sản Hồ Chí Minh trong thời đại ngày nay” nhân kỷ niệm lần thứ 120 ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh,  ngày 12-5-2010, bà Katherine Muller-Marin, Trưởng Đại diện Văn phòng UNESCO Hà Nội nhấn mạnh: “Tôi có mặt tại đây ngày hôm nay để hoàn thành sứ mệnh của Nghị quyết được Đại hội đồng  UNESCO thông qua tại khóa họp lần thứ 24 của cơ quan này tại Pari năm 1987, về việc kỷ niệm ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh, vị anh hùng dân tộc và nhà văn hóa lớn. Đại hội đồng cho rằng việc thế giới kỷ niệm ngày sinh của những nhà văn hóa và trí thức kiệt xuất sẽ góp phần đạt được những mục tiêu của UNESCO và thúc đẩy sự hiểu biết giữa các quốc gia”..

Hơn 20 năm kể từ ngày Nghị quyết 24C/18.65 về Kỷ niệm 100 năm Ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh với tư cách là Anh hùng giải phóng dân tộc Việt Nam và Nhà văn hóa kiệt xuất của nhân loại được thông qua, hầu hết chúng ta mới chỉ được biết đến nội dung của văn kiện này qua bản dịch tiếng Việt đăng trên một số sách, báo, tạp chí, website…

(Ảnh: TL)

Năm 2009, Bảo tàng Hồ Chí Minh đã tìm được bản gốc của UNESCO về Nghị quyết quan trọng này. Đó là bản in tiếng Pháp “Tập biên bản của Đại Hội đồng khóa họp lần thứ 24 tại Pari, từ ngày 20-10 đến 20-11 năm 1987, Quyển 1: NGHỊ QUYẾT”. Đây là một trong số các tập biên bản báo cáo của Đại hội đồng UNESCO, khóa họp lần thứ 24, được UNESCO xuất bản đồng thời bằng 6 thứ tiếng (tiếng Pháp, tiếng Anh, tiếng Ả Rập, tiếng Trung Quốc, tiếng Tây Ban Nha và tiếng Nga), được in và đóng quyển tại xưởng in của UNESCO, Pari, vào năm 1988. Theo đó, Nghị quyết 24C/18.65 về việc Kỷ niệm 100 năm Ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh ở trang 144.

 Qua nghiên cứu, đối chiếu các bản dịch tiếng Việt về Nghị quyết quan trọng này đã in trong một số sách, báo, tài liệu, website…, Bảo tàng Hồ Chí Minh thấy có những câu chữ rất khác nhau, như: Đại hội đồng = Phiên họp toàn thể; Nhìn lại = nhắc lại; Nhà văn hóa kiệt xuất = Nhà văn hóa lớn; Biểu tượng kiệt xuất của sự khẳng định quyền dân tộc = Biểu tượng kiệt xuất về quyết tâm của cả một dân tộc; Yêu cầu = Đề nghị…

Tìm hiểu những khác biệt này, Bảo tàng Hồ Chí Minh đã đối chiếu, so sánh câu chữ trong bản gốc tiếng Pháp do UNESCO phát hành năm 1988 với các bản tiếng Anh, tiếng Nga, tiếng Trung, tiếng Tây Ban Nha và tiếng Ả Rập trên trang thông tin điện tử của UNESCO, chúng tôi thấy về cơ bản thống nhất như nhau. Riêng cụm từ Chủ tịch Hồ Chí Minh, Anh hùng giải phóng dân tộc Việt Nam và Nhà văn hóa kiệt xuất của nhân loại, chỉ có bản tiếng Anh hơi khác một chút: “Chủ tịch Hồ Chí Minh, Anh hùng giải phóng dân tộc Việt Nam và Nhà văn hóa lớn” (President Ho Chi Minh, Vietnamese hero of national liberation and great man of culture). Ở bản tiếng Anh, có ý chỉ quốc tịch, quốc gia của Hồ Chí Minh, chứ không với nghĩa tầm cỡ hay phạm vi ảnh hưởng… Sự khác nhau về câu chữ này là do cách dịch ra tiếng Việt từ các văn bản gốc tiếng Pháp và tiếng Anh có nhiều ngữ nghĩa.  

Dù văn phong, cách diễn đạt của các ngôn ngữ có chỗ khác nhau, song quan trọng nhất là mục tiêu của UNESCO, thể hiện ở cả 6 ngôn ngữ, trong việc tôn vinh, tổ chức kỷ niệm ở quy mô quốc tế các nhân vật kiệt xuất và các sự kiện lịch sử đã để lại dấu ấn trong quá trình phát triển của nhân loại nhằm: ghi nhận sự đóng góp quan trọng của các danh nhân trong sự phát triển của nhân loại; làm cho mọi người hiểu được tầm vóc lớn lao của những tư tưởng và sự nghiệp của danh nhân; thúc đẩy sự hiểu biết, thông cảm lẫn nhau giữa các quốc gia - dân tộc và tăng cường sự hợp tác quốc tế… nghĩa là những nhân vật được UNESCO tôn vinh phải là nhân vật kiệt xuất có tầm cỡ thế giới, là danh nhân văn hóa của thế giới. Vì thế, Khóa họp lần thứ 24 tại Paris, từ ngày 20-10 đến 20-11 năm 1987, Đại Hội đồng UNESCO đã thông qua Nghị quyết 24C/18.65 về  Kỷ niệm 100 năm Ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh vừa là Anh hùng giải phóng dân tộc Việt Nam, vừa là Nhà văn hóa kiệt xuất của nhân loại. Đây là niềm tự hào chung của cả dân tộc Việt Nam cùng nhân loại tiến bộ về một CON NGƯỜI đã có những cống hiến quan trọng về nhiều mặt, để lại những dấu ấn đặc biệt trong quá trình phát triển của nhân loại.

Phạm Công Khái

Có thể bạn quan tâm

Top