Cà đắng giã tay - vị đắng khó cưỡng

Với người con Ê Đê, cà đắng là thứ quả quen thuộc trong vườn nhà hay trên nương, trên rẫy. Những trái cà nhỏ xanh mướt, khi già có màu cam đậm. Có loại tròn như viên bi, có loại thuôn dài, sọc trắng mang trong mình vị nhân nhẫn đắng đặc trưng của núi rừng.

Để chế biến được món ăn này, đầu tiên, phải sơ chế nguyên liệu chính là cà đắng. Người ta hái cà đắng về, cắt bỏ cuống, bổ múi cau rồi ngâm trong nước lạnh pha chút cốt chanh để giữ độ giòn và làm dịu vị hăng hắc của quả cà.

Tiếp theo là chuẩn bị gia vị: Ớt xiêm xanh, ớt đỏ, tiêu đen, sả, nén, hành tím, tỏi, thêm rau ngò gai, lá é. Nguyên liệu phụ được rửa sạch rồi cho vào cối giã nhuyễn đến khi quyện sánh vào nhau và dậy lên mùi hương thơm nồng. Sau đó, cà đắng được cho vào giã cùng. Một bí quyết nhỏ khiến món ăn ngon hơn là hãy giã cà với lực vừa phải để từng miếng cà thấm đều gia vị nhưng không bị nát vụn. Cuối cùng, người chế biến khéo léo nêm nếm thêm muối, đường, bột ngọt, nước mắm sao cho vị mặn, ngọt, chua cay đằm lại hoặc có thể thêm nước cốt quả tắc để cân bằng vị giác.

Công đoạn giã cà đắng.

Không cần nấu nướng cầu kỳ, món ăn đã hoàn thành ngay trong cối gỗ. Cà đắng giã tay thường được ăn cùng cơm nóng, đôi khi dùng kèm cá khô hoặc thịt nướng. Miếng cà đưa lên miệng, vị đắng nhần nhận thoảng qua khiến người ăn thoáng khựng lại một chút. Rồi ngay sau đó là vị cay tê lưỡi của ớt xiêm xanh, vị thơm nồng của sả, nén, vị chua thanh của tắc nhẹ nhàng lan tỏa. Tất cả hòa quyện, đánh thức vị giác một cách đầy bất ngờ, khiến thực khách càng ăn càng cuốn.

Cũng như nhiều món dân dã khác, cà đắng giã tay là món ăn theo chân người Ê Đê (cư dân bản địa) lên rẫy, vào rừng. Theo quan niệm dân gian của họ, cà đắng không những là thực phẩm mà còn có tác dụng hỗ trợ sức khỏe. Trong đó, tác dụng chính là hỗ trợ chức năng gan, kiểm soát đường huyết và mỡ máu. Ngoài ra, cà đắng còn có khả năng chống viêm và cải thiện sức khỏe tim mạch, huyết áp. Vì thế, món ăn từ lâu đã trở thành một phần không thể thiếu trong bữa cơm của mỗi gia đình Ê Đê.

Món cà đắng thường xuyên hiện diện trong bữa cơm của người dân Ê Đê.

Khi du khách tìm về Đắk Lắk, họ không chỉ khám phá những thác nước hùng vĩ, những buôn làng e ấp sau cánh rừng khộp bạt ngàn gió núi hay trải nghiệm văn hóa cồng chiêng. Nhiều người còn tìm đến ẩm thực địa phương để thử món cà đắng giã tay. Giữa gian chính của nhà dài truyền thống, mâm cơm đạm bạc nghi ngút khói với những món ăn đặc trưng vùng miền. Đĩa cà đắng mang theo cả hơi thở của núi rừng luôn hiện diện. Các tầng hương vị đắng, cay, mặn, ngọt, chua thanh đan xen, tạo nên cảm giác vừa lạ miệng vừa gần gũi, mộc mạc. Món ăn chừng như đánh thức vị giác của bất kỳ ai có dịp thưởng thức nó.

Cà đắng giã tay là món ăn gói ghém gần như trọn vẹn hồn cốt của người con Tây Nguyên giữa đại ngàn hùng vĩ. Món ăn gợi nhắc những buổi chiều quây quần bên bếp lửa, tiếng chày giã cà vang vang nhịp nhàng, tiếng nói cười rộn ràng và sự gắn kết bền chặt trong buôn làng. Để rồi, khi rời xa Tây Nguyên giữa những bộn bề phố thị, người ta chợt nhớ về vị đắng khó cưỡng ấy. Nhớ bữa cơm ấm áp trong căn nhà dài. Nhớ những khúc K’ưt cùng nhịp chiêng vang lên giữa không gian rộng lớn. Và hơn hết là tấm lòng mộc mạc, nồng hậu của người con Ê đê chất phác, thật thà.

Bài và ảnh: Lê Thị Hằng